26 Ocak 1959 tarihinde İstanbul'un Bakırköy ilçesinde dünyaya gelen Nuri Bilge Ceylan, kendine has görsel diliyle Türk sinemasını dünya arenasında zirveye taşıyan usta bir yönetmen, senarist ve fotoğrafçıdır. Çocukluk yıllarını babasının tayini nedeniyle Çanakkale'nin Yenice ilçesinde geçiren sanatçı, taşranın dingin ruhunu sinematografisine nakşederek uluslararası festivallerde büyük başarılar kazanmıştır. Kendi kısıtlı imkanlarıyla başladığı sinema serüveninde, Cannes Film Festivali'nden aldığı Altın Palmiye ve En İyi Yönetmen gibi ödüllerle adını sinema tarihine altın harflerle yazdırmayı başarmıştır. Sanatçının sinemaya adım atışı, Mimar Sinan Üniversitesi'nde yaptığı yüksek lisans eğitimi ve arkadaşının kısa filminde görev almasıyla somutlaşmıştır. Sanatçı, zorlu yollardan geçerek ulaştığı bu noktada her projesinde üstün bir emek sarf etmiştir.
Yenice'den Boğaziçi'ne Uzanan Gençlik Yılları
İstanbul doğumlu sanatçı, ziraat mühendisi babası Mehmet Emin Ceylan'ın tayiniyle henüz iki yaşındayken Yenice'ye taşınmıştır. Annesi Fatma ve ablası Emine ile Yenice'de büyüyen usta yönetmen, doğayla iç içe çocukluk dönemi geçirmiştir. Ablası için aile 1969'da İstanbul'a dönmüştür. Tayin alamayan baba Mehmet Emin Bey Çanakkale'de görevine devam ederken, Nuri Bilge Ceylan eğitim hayatını İstanbul Bakırköy'de sürdürmüştür. 1976'da İstanbul Teknik Üniversitesi Kimya Mühendisliği bölümünü kazansa da siyasi olaylar nedeniyle dersleri kesintiye uğramıştır. Maçka kampüsündeki iki yılın ardından Boğaziçi Üniversitesi Elektrik Mühendisliği bölümünü tercih etmiştir. Boğaziçi Üniversitesi'nde okurken fotoğraf kulübünün de büyük katkısıyla fotoğrafçılığa ilgisi artan Ceylan, harçlığını vesikalık fotoğraflar çekerek kazanmıştır. Aynı dönemde dağcılık ve satranç kulüplerinde de aktif roller üstlenen sanatçı, 1985 yılındaki mezuniyetinin ardından uzun bir yurt dışı seyahatine çıkmıştır. Londra ve Katmandu'yu kapsayan bu seyahatin ardından Türkiye'ye dönerek vatani görevini Ankara Mamak'ta yedek subay olarak yerine getirmiştir.
Kamerayı Eline Alışı ve Koza ile Gelen Çıkış
Tanıtım fotoğrafları çekerek geçinen Ceylan, Mimar Sinan Üniversitesi'nde iki yıl sinema yüksek lisansı yapmıştır. Arkadaşı Mehmet Eryılmaz'ın kısa film projesinde hem oyunculuk yapan hem de teknik sürece katılan usta isim, sinema bilgisini iyice pekiştirmiştir. Sonrasında kendi kısa filmini çekmek üzere, o dönem video kameralar henüz bir seçenek olmadığından Arriflex 2B model bir kamera satın almıştır. 1993 yılının sonlarında, bir kısmını Rusya'dan valizinde getirdiği, bir kısmını ise TRT'den temin ettiği tarihi geçmiş filmlerle Koza'yı çekmeye başlamıştır. Koza, Cannes'da yarışan ilk Türk kısa filmidir. Cannes Film Festivali'ne seçilen bu ilk Türk kısa filminin ardından Ceylan'ın 'taşra üçlemesi' olarak bilinen uzun metrajlı yapımları gelmiştir. Kasaba, Mayıs Sıkıntısı ve Uzak filmlerinde ailesini ve yakın çevresini oyuncu olarak kullanmıştır. Yapımcılık, kurgu, senaryo ve görüntü yönetmenliği gibi neredeyse tüm görevleri kendisi üstlenmiştir. 2003 Cannes Film Festivali'nde Büyük Jüri Ödülü kazanan Uzak, toplamda elde ettiği kırk yedi ödülle Türk sinemasının en fazla ödül kazanan filmi olarak tarihe geçmiştir.
Cannes'da Zirveye Tırmanış ve Dünya Çapında Başarılar
2003 yılı sonunda fotoğraf sanatına geri dönerek sinema projeleriyle birlikte yürütmüştür. Bu dönemde Ebru Ceylan ile evlenmiş ve Ayaz adında bir çocukları olmuştur. 2006'da İklimler filminde eşiyle başrolü paylaşmıştır. Bu, görüntü yönetmenliğini üstlenmediği tek filmdir. Cannes Film Festivali'nden FIPRESCI ödülü alan İklimler'in ardından gelen Üç Maymun filmi, sanatçıya aynı festivalde En İyi Yönetmen ödülünü kazandırmıştır. Film, Oscar yarışında ilk dokuza kalmayı başaran ilk Türk yapımı olmuştur. Sanatçı, 2009 yılında ise Cannes ana yarışmasında jüri üyeliği yapmıştır. 2011 yapımı Bir Zamanlar Anadolu'da filmiyle Cannes'da yeniden Büyük Jüri Ödülü kazanmıştır. Bu film, BBC'nin 21. Yüzyılın En İyi 100 Filmi listesinde 53. sıradadır. Usta yönetmenin kariyerindeki en büyük başarı 2014 yılında gelmiştir. Başrollerinde Haluk Bilginer, Demet Akbağ ve Melisa Sözen gibi usta oyuncuların yer aldığı Kış Uykusu, altmış yedinci Cannes Film Festivali'nde en prestijli ödül olan Altın Palmiye'yi kazanarak büyük bir zafere imza atmıştır. Ceylan ödülünü Quentin Tarantino ve Uma Thurman'ın elinden teslim almıştır. 2018'de Doğu Demirkol ve Murat Cemcir'in başrolde olduğu Ahlat Ağacı filmini yönetmiştir. Bu film de Türkiye'nin yabancı dilde Oscar adayı seçilmiştir. Yönetmenin son yapıtı Kuru Otlar Üstüne ise 2023 yılında Cannes'da prömiyer yapmıştır. Deniz Celiloğlu ve Merve Dizdar'ın oynadığı filmde, Merve Dizdar En İyi Kadın Oyuncu ödülünü almıştır. Sanatçı, yerelden evrensele kurduğu bu köprüyle sinema tarihindeki saygın yerini korumaktadır.
Nuri Bilge Ceylan'ın sinematografisinde öne çıkan bazı önemli yapıtlar şunlardır:
- Koza (1995)
- Kasaba (1997)
- Mayıs Sıkıntısı (1999)
- Uzak (2002)
- İklimler (2006)
- Üç Maymun (2008)
- Bir Zamanlar Anadolu'da (2011)
- Kış Uykusu (2014)
- Ahlat Ağacı (2018)
- Kuru Otlar Üstüne (2023)