Türkiye Cumhuriyeti'nin sanayi devrimine liderlik eden Nuri Demirağ, 1886 yılında Sivas'ın Divriği ilçesinde dünyaya gelmiştir. Genç Cumhuriyet'in demir ağlarla örülmesinde başrol üstlenen başarılı girişimci, ülkenin ilk uçak fabrikasını kurarak uçak ve paraşüt üretimini başlatmış, böylece milli havacılığın temel taşlarını özgün yöntemlerle döşemiştir.
Mühürzade Ömer Bey ile Ayşe Hanım'ın evladı Mehmet Nuri, 1889'da babasının vefatıyla yetim kaldı. Ortaöğrenimini Divriği Rüştiye Mektebi'nde tamamlayıp öğretmen yardımcılığı yaptı. 17 yaşındayken Ziraat Bankası sınavını kazanıp Kangal şubesinde memurluğa başladı ve 1904'te Koçgiri'ye atandı.
Erzurum vilayetinde 1906-1909 yılları arasında yaşanan büyük kıtlık sırasında inisiyatif alarak depolardaki tahılları uygun bedelle halka sattı. Bu yüzden soruşturma açılsa da aklandı. 1910'da Maliye Bakanlığı sınavını kazanarak İstanbul Beyoğlu Gelirler Müdürlüğü'nde varidat memuru oldu. Taksim Kışlası ve Talimhane'nin Fransızlara verilmesini engelledi. Hasköy Mal Müdürlüğü'ne atanıp Maliye Mekteb-i Alisi'nde gece dersleriyle yüksek öğrenimini tamamladı. Fakat 1918'de Tatavla şubesini denetlerken işgalcilerin hakaretine uğrayınca memuriyetten istifa etti.
Memuriyetten ayrılan Nuri Bey, yabancıların tekelindeki sigara kağıdı işine atılarak Eminönü'nde üretime başladı. "Türk Zaferi" adını verdiği bu yerli sigara kağıdı, ona büyük bir kazanç sağladı. Diğer yandan 1920 yılında Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin Maçka Şubesi yöneticiliğini yürüttü.
Demiryollarını Ören Girişimci Ruhu
Cumhuriyet'in ilanından sonra 1926 yılında Fransızlar demiryolu yapımını yarıda bırakınca, Nuri Bey kardeşini de tapu memurluğundan ayırıp müteahhitliğe başladı. Kardeşi Abdurrahman Naci Bey ile Samsun-Erzurum, Sivas-Erzurum ve Afyon-Dinar arasındaki 1012 kilometrelik hattı bir yıl gibi kısa sürede tamamladılar. Kayalık arazide balyozlarla dağları delerek tünel açan ikili, ülkenin demiryolu ağının 1250 kilometrelik inşasını gerçekleştirdi. Bu sebeple 1934'te Mustafa Kemal Atatürk tarafından kendisine "Demirağ" soyadı verildi.
Nuri Demirağ, demiryolu projeleri sürerken birçok büyük sanayi kuruluşunun inşaatını da gerçekleştirdi. Bu süreçte ülkeye kazandırdığı tesisler şunlardır:
- Karabük Demir Çelik Tesisleri
- İzmit'te temeli 1934'te atılan Seka Kağıt Fabrikası
- Yapımına 1933'te başlanan Bursa Merinos Sümerbank Fabrikası
- 1942 yılında hizmete giren Sivas Çimento Fabrikası
- Eceabat Havalimanı
- Haliç kenarında kısa sürede tamamlanan İstanbul Hal Binası
Yıldız Sarayı önündeki yıkık tarihi çeşmeyi onararak başladığı hayır geleneğini sürdüren Demirağ, toplam 43 çeşme yaptırdı. Asya ile Avrupa'yı birleştirecek Boğaz Köprüsü projesini 1931 yılında hazırlatarak 1934'te Atatürk'e sundu. Cumhurbaşkanı projeyi çok beğenip hükumete gönderse de bu teklif reddedildi. 1933 yılında Divriği'ye enerji sağlama planları yaparken Keban Barajı projesini ilk kez gündeme getirdi.
Havacılıkta Çığır Açan Yerli Uçak Fabrikası
Demirağ, havacılık sanayisine adım atarak 1936'da Beşiktaş Nuri Demirağ Uçak Atölyesi'nin temelini attı. İstanbul'daki deneme atölyesi için Çekoslovak bir şirketle anlaşıp Barbaros Hayreddin Paşa İskelesi'nin yanına atölye binasını kurdu. Uçuş denemeleri için Yeşilköy'deki Elmaspaşa Çiftliği'ni satın alarak üzerinde devasa bir uçuş sahası, hangarlar ve tamir atölyesi yaptırdı. Amsterdam Havalimanı büyüklüğündeki bu alan günümüzde Atatürk Havalimanı olarak hizmet vermektedir. Türkiye'nin ilk uçak mühendislerinden Selahattin Reşit Alan, üretilecek uçak ve planörlerin planlarını çizdi.
Atölyede 1936 yılında ilk tek motorlu yerli uçak Nu.D-36 üretildi. 1938'de ise Nu.D-38 adını taşıyan, çift motorlu ve 6 kişilik yolcu uçağı yapıldı. Bu uçak dünya havacılığı yolcu uçakları A sınıfına alındı. 1939'da ise Türkiye'nin ilk yerli paraşüt üretimini gerçekleştirdi. Türk Hava Kurumu (THK), firmadan 65 planör ve 24 adet Nu.D-36 eğitim uçağı sipariş etti. Siparişler kısa sürede teslim edildi veya tamamlandı. Ancak teslimat öncesinde yaşanan talihsiz bir olay fabrikanın kaderini değiştirdi.
Eskişehir'de yapılan son test uçuşu sırasında uçak mühendisi Selahattin Reşit Alan, pistteki hendeği fark edemeyerek kaza yaptı ve vefat etti. Bu kazayı gerekçe gösteren THK, uçak siparişlerini iptal etti. Nuri Bey konuyu mahkemeye taşıdı. Bilirkişilerin olumlu raporlarına rağmen dava THK lehine sonuçlandı. Ayrıca uçakların yurtdışına satılmasını engelleyen bir kanun çıkarıldı. İspanya, İran ve Irak'tan alınan siparişler engellenince uçaklar hurdacıya satıldı ve fabrika 1944 yılında kapandı.
Toplumsal Mücadele ve Siyasi Adımları
Cumhuriyet tarihinin en büyük depremi olan 1939 Erzincan Depremi'nde kurtarma çalışmalarına katılıp evsiz kalanlara prefabrik konutlar hazırladı. İstanbul Teknik Üniversitesi'nde Uçak Mühendisliği bölümünün açılmasına öncülük etti. 1941 yılında yerli uçak, oğlu pilot Galip Demirağ'ın yönetiminde İstanbul'dan Divriği'ye ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Aynı yıl 12 uçaklık filoyla Anadolu semalarında uçuşlar düzenleyerek halka milli havacılık bilinci aşıladı. Fakat 1944'te uçak pisti, fabrika ve etüt merkezinin bulunduğu alan istimlak edildi.
1945 yılında siyasete adım atarak Milli Kalkınma Partisi'ni kurdu ve Türkiye'nin çok partili yaşama geçişini başlatmış oldu. 1946 seçimlerinde başarı elde edemeyince partinin tanıtımı için matbaa kurup gazete çıkarma hazırlığına girişti. 1948'de propaganda amaçlı radyo istasyonu kurma talebi ise reddedildi. Hayırsever kişiliğiyle 1951 yılında evsiz kalan Neyzen Tevfik'e barınacak yer sağladı. Amerika ve Kanada'ya gidip Türk Amerikan Dostluk Derneği'nde konuştu. Pakistan'daki İslam Kongresi'nde Türkiye'yi temsil edip 1954 yılında Demokrat Parti'den Sivas milletvekili oldu. Görevini kötüye kullananlara cezai yaptırımlar öngüren yasa tasarısını meclise sundu.
1920 yılında Mesude Hanım ile evlenen Demirağ'ın Galip ve Kayı Alp adında iki oğlu ile Mefkure, Şukufe, Süveyda, Süheyla, Gülbahar, Turan Melek adlarında altı kızı dünyaya geldi. Ünlü sanayici, 13 Kasım 1957 tarihinde İstanbul'da şeker hastalığı sebebiyle 71 yaşında hayatını kaybetti.