Nuri Demirağ Kimdir?

Mehmet Nuri Demirağ, Mühürdarzade Mehmet Nuri Bey adıyla, 1886'da Sivas'ın Divriği ilçesinde doğmuş, 13 Kasım 1957'de İstanbul'da ölmüş Türk iş insanı ve siyasetçidir. Cumhuriyet döneminde devlet demiryolu inşaatının ilk müteahhitlerindendir; Türkiye'nin 10.000 kilometrelik demiryolu ağının 1250 kilometrelik bölümünü inşa etti. Atatürk, yaptığı demiryolundan dolayı ona Demirağ soyadını verdi.

Gençliği ve memurluk yılları

Babası Mühürdarzade Ömer Bey, annesi Ayşe Hanım'dır. Üç yaşındayken babasını kaybetti ve annesi tarafından büyütüldü. Ortaöğrenimini Divriği Rüştiye Mektebi'nde tamamladıktan sonra başarısı nedeniyle bir süre okulunda öğretmen yardımcısı olarak görev yaptı. 1903'te Ziraat Bankası'nın açtığı memurluk sınavını kazanıp Kangal'daki şubeye, bir yıl sonra Koçgiri (Zara) Şubesi'ne atandı. 1906-1909 arasında Erzurum vilayetinde kıtlık yaşanmıştı; 1909'da depolarda bırakılan buğday ve tahılları kişisel inisiyatifiyle halka uygun bedelle satması nedeniyle hakkında soruşturma açıldı ve aklandı. 1910'da Maliye Bakanlığı'nın sınavını kazanıp maliye memuru oldu; Beyoğlu Gelirler Müdürlüğü'nde, ardından Hasköy Mal Müdürlüğü'nde çalıştı. Gece derslerine katılarak Maliye Mekteb-i Âlisi'nde yüksek öğrenimini yaptı. 1918'de maliye müfettişi oldu; Birinci Dünya Savaşı'ndan yenik çıkan bir devletin memuru olarak bazı hakaretlere maruz kalınca bu hakaretleri sindiremeyip istifa etti. Mesude Hanım ile evlendi; çiftin iki oğlu ve altı kızı oldu.

Sigara kâğıdı ve Millî Mücadele

Maliye müfettişliğini bıraktıktan sonra, 1918'de yabancıların tekelinde olan sigara kâğıdı işine girdi ve Eminönü'nde küçük bir dükkânda ilk Türk sigara kâğıdı üretimini başlattı. Ürettiği kâğıda Türk Zaferi adını verdi; Kurtuluş Savaşı'nı veren halkın büyük ilgisini çeken bu girişimden büyük kazanç elde etti. Millî Mücadele döneminde İstanbul'da sigara üretimi ve ticaretle uğraşırken Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin Maçka Şubesi'ni yönetti.

Demiryolu inşaatı

Bağımsız bir devlet olarak ortaya çıkan Türkiye Cumhuriyeti ulaşım sorununa demiryollarıyla yöneldi. 1926'da Samsun-Sivas demiryolunu üstlenen Fransız şirketi işi bırakınca, ilk etapta yapılacak yedi kilometrelik kısım için açılan ihaleye giren Nuri Bey çok düşük bir fiyat vererek ihaleyi aldı; işin kalan kısmı da denenmek üzere ona verildi. Tapu dairesinde mühendis olan kardeşi Abdurrahman Naci Bey'i memuriyetinden istifa ettirip ortak yaptı ve Cumhuriyet'in ilk demiryolu müteahhidi oldu. Kardeşiyle birlikte Samsun-Erzurum, Sivas-Erzurum ve Afyon-Dinar hattını, 1012 kilometrelik demiryolunu bir yıl gibi kısa sürede tamamladı; dağlık ve kayalık arazide balyozlarla dağları delerek tünel açmak zorunda kalmalarına rağmen işi zamanında bitirdiler. Demirağ'ın Türkiye'de ilk uçak fabrikasının kuruluşu, ilk yerli paraşüt üretimi gibi ilklere imza attığı, İstanbul Boğazı'na köprü yapılması ve Keban'a büyük bir baraj kurulması fikirlerini ilk kez gündeme getirdiği, çok partili dönemin ilk muhalefet partisi olan Millî Kalkınma Partisi'nin kurucusu olduğu belirtilir.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Nuri Demirağ maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.