Zeki Ökten, 4 Ağustos 1941'de İstanbul'da doğmuş; onlarca yıl boyunca Türk sinemasına hem gerçekçi dramalar hem de toplumsal hiciv yüklü komedilerle iz bırakmış bir yönetmendir. Haydarpaşa Lisesi yıllarında tiyatroyla tanışması, onu ilerleyen dönemde kamera arkasına taşıyacak yolun ilk adımı oldu. 19 Aralık 2009'da geçirdiği kalp ameliyatının ardından 68 yaşında hayatını kaybetti.
Sinemaya Giriş ve Asistanlık Yılları
1961'de Nişan Hançer'in yönettiği Acı Zeytin filmiyle sektöre dahil olan Ökten, çıraklık döneminde Ömer Lütfi Akad, Halit Refiğ, Memduh Ün ve Atıf Yılmaz gibi Yeşilçam'ın kurucu isimlerinin yanında çalıştı. 1963'te kendi imzasını taşıyan ilk filmi Ölüm Pazarı'nı çekti; ancak beklediği yankıyı bulamayınca asistanlığa geri döndü. Dokuz yıl bu görevi sürdürdü. 1972'deki Kadın Yapar ve 1973'teki Bir Demet Menekşe filmleriyle yeniden sahneye çıktı. Selim İleri'nin senaryosunu kaleme aldığı ikinci film, bir aşk öyküsünün arka planına toplumsal gözlemi yerleştiriyordu; Ökten'in sinemaya bakış açısı bu yapımla somut biçimde ortaya çıktı.
Toplumsal Gerçekçilik ve Ödüller
Ökten, kariyerinin olgunluk döneminde iki ayrı damarı aynı anda işledi. Bir yanda Askerin Dönüşü (1974), Sürü (1978) ve Düşman (1979) gibi sert gerçekçi filmler; öte yanda Kemal Sunal ile çektiği Kapıcılar Kralı (1976), Çöpçüler Kralı (1977) gibi komediler. Bu komedilerin altında dönemin sınıfsal çelişkilerine ve sosyal baskılarına yönelik keskin bir eleştiri yatmaktaydı. Kapıcılar Kralı, ona 14. Antalya Film Şenliği'nde En İyi Yönetmen ödülünü kazandırdı.
1978'de senaryosunu Yılmaz Güney'in yazdığı Sürü, yurt içinde ve dışında büyük yankı uyandırdı; toplam 11 ödül aldı. Bu ödüller arasında 1979 Locarno Film Festivali ve 1980 10. Uluslararası Antwerp Film Festivali En İyi Film dalları da yer almaktaydı. Güney ile bir kez daha çalıştığı Düşman da uluslararası ilgi gördü. 1982'deki Faize Hücum, Genco Erkal'ın başrolünde Antalya'da hem En İyi Film hem de En İyi Yönetmen ödüllerini ona getirdi.
Sonraki Dönem ve Miras
1984'teki Pehlivan, İstanbul Film Festivali Üstün Başarı ödülünün yanı sıra birden fazla uluslararası ödülle döndü. Ses (1986) ve Düttürü Dünya (1988) bu verimli çizginin devamı oldu; ardından sinemaya kısa bir ara verdi. 1993'te Kemal Sunal ile Saygılar Bizden adlı televizyon dizisini çekti. 1995'te Kültür Bakanlığı ve Efes Pilsen desteğiyle hazırlanan, beş bağımsız yönetmenin imzasını taşıyan Aşk Üzerine Söylenmiş Her Şey projesinde Ömer Kavur, Erden Kıral ve diğerleriyle yan yana yer aldı.
1999'daki Güle Güle, Metin Akpınar, Zeki Alasya ve Yıldız Kenter gibi köklü isimleri bir araya getirdi; Almanya ve Fransa'da gösterime girdi, pek çok festivale davet edildi ve 37. Altın Portakal'da En İyi Film ile En İyi Senaryo ödüllerini aldı. Son yönetmenlik çalışmaları arasında Gülüm (2003) ve Çinliler Geliyor (2006) bulunmaktadır. Özel yaşamında 1964'ten itibaren oyuncu Güler Ökten ile birlikte olan Ökten, Türk sinemasının ikinci yeni kuşak yönetmenleri içinde özgün ve tutarlı bir ses olarak tarihe geçti.