Genel Bakış
Ahmed Cevdet Paşa, 27 Mart 1822'de Lofça'da doğan ve 26 Mayıs 1895'te İstanbul'da ölen Osmanlı devlet ve ilim adamı, tarihçi, hukukçu ve şairdir. Beş kez adliye, üç kez eğitim, üç kez vakıflar, bir kez içişleri ve bir kez de ticaret ve ziraat bakanlığı yaptı. Devrinde hazırlanan kanunların ve kurulan kurumların büyük bölümü onun elinden çıktı. İlk Türk kadın romancısı kabul edilen Fatma Aliye Hanım'ın babasıdır.
Eğitimi
Babası Lofça İdare Meclisi üyesi İsmail Ağa, annesi Lofçalı Topuzoğlu ailesinden Ayşe Sümbül Hanım'dır. Asıl adı Ahmed'dir; "Cevdet" mahlasını 1843'te İstanbul'da öğrenim gördüğü sırada şair Süleyman Fehim Efendi verdi. İlk öğrenimini Lofça'da yaptı, 1839'da büyükbabası Hacı Ali Efendi'nin yardımıyla İstanbul'a gelerek Fatih Camii'nde medrese eğitimine başladı. Matematik, astronomi, tarih ve coğrafya ile de ilgilendi. Murad Molla Tekkesi'ne devam ederek Farsçayı öğrendi ve Mevlana'nın Mesnevi'sini bitirdi; divançesindeki şiirlerin çoğunu bu dönemde yazdı.
Memuriyet ve Hukuk Çalışmaları
1844'te yirmi iki yaşında Rumeli kalemi kadısı oldu, 1845'te müderris olarak İstanbul camilerinde ders verme hakkını kazandı. Sadrazam Mustafa Reşid Paşa'nın dairesinde çalışmaya başladı ve siyasi olayları yakından izlemek için Fransızca öğrendi. 1849'da Bursa kaplıcalarında Kavâid-i Osmâniyye'yi ve ilk Türk anonim şirketi olan Şirket-i Hayriye'nin kuruluş nizamnamesini yazdı. Keçecizade Fuad Paşa ile birlikte hazırladığı Kavâid-i Osmâniyye, Türkçe yazılmış ilk dil bilgisi kitabı kabul edilir ve elli yıl boyunca okullarda ders kitabı olarak okutuldu. 1850'de Meclis-i Maarif üyeliği ile Darülmuallimin müdürlüğüne getirildi. 1861'de İstanbul kadısı ve Meclis-i Ahkâm-ı Adliyye üyesi oldu. 1863'te Bosna'da teftişe gönderildi, ertesi yıl Kozan'da ıslahat yaptı; 1866'da ilmiye sınıfından mülkiyeye geçerek paşalığa yükseldi. Halep valiliği sırasında Fırat gazetesini çıkardı. 1868'de Divan-ı Ahkâm-ı Adliye başkanı oldu. Fransız medeni kanununun çevrilerek uygulanmasını savunan görüşe karşı, Hanefi fıkhının sistematik hâle getirilip kanunlaştırılmasını savundu. Bu amaçla kurulan Mecelle Cemiyeti'nin başkanı olarak Mecelle'yi hazırladı. 1873'ten itibaren üç kez Maarif Nazırlığı yaptı; toplam görev süresi yirmi iki ay sürdü.
Eserleri ve Ailesi
1855'ten itibaren on yıl devletin resmî tarihçiliğini yaptı. Bu görevde on iki ciltlik Târih-i Cevdet'i yazdı; son cildi 1886'da yayımlandı. Dönemin siyasi olaylarını Tezâkir-i Cevdet'te, peygamberler tarihini altı ciltlik Kısâs-ı Enbiyâ'da anlattı. İbn Haldun'un Mukaddime'sini de tercüme etti. 1856'da Rabia Adviye Hanım ile evlendi; çocukları Ali Sedad, Fatma Aliye ve Emine Semiye'dir. Oğlu mantık kitaplarıyla, kızı Fatma Aliye ilk Türk kadın romancı olarak, diğer kızı Emine Semiye ise öğretmenlik, Selanik'te müfettişlik ve İttihat ve Terakki Cemiyeti'ndeki görevleriyle tanındı.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Ahmed Cevdet Paşa maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.