Halil Menteşe Kimdir?

Halil Menteşe, 1874'te Milas'ta doğan ve 2 Nisan 1948'de ölen siyasetçidir. Osmanlı Devleti'nin son yıllarında Hariciye Nazırı ve Meclis-i Mebusan başkanı, Cumhuriyet döneminde ise IV. ve V. dönem bağımsız İzmir milletvekili olarak görev yaptı. İttihat ve Terakki Partisi'nin önde gelenleri arasındaydı; Talat, Enver ve Cemal Paşa üçlü yönetiminin dördüncü ya da yarı zamanlı üyesi olarak anılır.

Ailesi ve eğitimi

Babası Kadızadelerden Salih Efendi, annesi Şefika Hanım'dır. Küçük yaşta yetim kaldı. Öğrenimine İzmir'de devam etti; öğretmenlerinden biri Halit Ziya Uşaklıgil'di. Ortaöğrenimini İzmir'de tamamladıktan sonra İstanbul'da Hukuk Mektebi'ne gitti. 1894'te istibdat ortamından kaçmak için öğrenimini yarıda bırakıp önce Milas'a, ardından hürriyetseverlerin sığınağı sayılan Paris'e gitti. Hukuk öğrenimini Paris'te tamamladı. İttihat ve Terakki'nin Paris şubesine katıldı ve Ahmet Rıza Bey'in kâtipliğini yaptı.

Osmanlı dönemindeki görevleri

II. Meşrutiyet'in ilanından sonra yurda döndü ve İttihat ve Terakki'nin Meclis-i Mebusan'daki grup başkanlığını yürüttü. Talat Paşa'nın Dahiliye Nazırlığı'ndan istifasının ardından 13 Mart-30 Eylül 1911 arasında İbrahim Hakkı Paşa kabinesinde Dahiliye Nazırı oldu; bu görevi başta tecrübesi olmadığını söyleyerek istememiş, çevresinin ısrarıyla kabul etmiştir. 1912 Nisan-Ağustos ve 1914-1918 dönemlerinde Meclis-i Mebusan'da Muğla mebusu ve meclis başkanı olarak çalıştı. Balkan Savaşı sırasında İttihat ve Terakki'nin önde gelenlerinin tutuklanmaya başlaması üzerine Paris'e kaçtı; Bâb-ı Âli Baskını'ndan sonra ülkeye döndü.

18 Haziran 1913-27 Mayıs 1914 arasında Şura-yı Devlet başkanlığı, 24 Ekim 1915-Şubat 1917 arasında Hariciye Nazırlığı, Şubat 1917-Ekim 1918 arasında Adalet Nazırlığı yaptı. Osmanlı Devleti'nin Almanya'nın yanında I. Dünya Savaşı'na girmesinde etkili olduğu belirtilir. Osmanlı-Bulgar barış görüşmelerinde ve Batum Konferansı'nda Türk tarafını temsil etti.

İşgal yılları ve Cumhuriyet dönemi

İstanbul'un işgalinden sonra 10 Mart 1919'da tutuklandı ve 28 Mayıs 1919'da Malta'ya sürüldü. 30 Nisan 1921'de serbest bırakıldı ve bir süre İtalya ile Almanya'da kaldı. Kurtuluş Savaşı'ndan sonra yurda döndü; 1924'te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurulması çalışmalarına katıldı. 1926'daki İzmir Suikastı nedeniyle sorgulandı ancak gözaltına alınmadı. Cumhuriyet Halk Partisi'nin bağımsız adaylar için ayırdığı kontenjandan yararlanarak İzmir milletvekili seçildi; TBMM'nin IV., V., VI. ve VII. dönemlerinde bu görevi yürüttü ve 1946'da siyasi hayattan çekildi. 1948'de öldü ve cenazesi Milas'ta defnedildi. Evli ve bir çocuk babasıydı.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Halil Menteşe maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.