Kökeni ve ilk yılları
Halil Kut, 1882'de İstanbul'da doğdu ve 20 Ağustos 1957'de İstanbul'da öldü. "Kut'ül-Amâre Kahramanı" olarak da bilinen Türk askerdir; Enver Paşa ile Nuri Paşa'nın amcası, Hacı Ahmed Paşa'nın kardeşidir. 1934'te Soyadı Kanunu'nun çıkmasından sonra Mustafa Kemal Atatürk tarafından Kut'ül-Amâre Zaferi nedeniyle kendisine "Kut" soyadı verildi. Soyunun Arnavutlara veya Gagavuz Türklerine dayandığı belirtilir. Harp Akademisi'nde Mustafa Kemal ile sınıf arkadaşıydı ve 1902'de akademiden Mümtaz Yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu. İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin 117 numaralı üyesi oldu. II. Meşrutiyet ile 31 Mart İsyanı arasındaki dönemde İran'daki hürriyet hareketine destek için gönderildi. 23 Ocak 1913'teki Bâb-ı Âli Baskını'ndan sonra İstanbul Merkez Komutanlığı'na atandı.
Irak Cephesi
İngiliz 6. Poona Tümeni, Tümgeneral Charles Townshend komutasında Bağdat'a ilerlerken 22-23 Kasım 1915'te Selman-ı Pak Muharebesi'ni kaybederek geri çekildi ve 3 Aralık'ta Kut'ül-Amâre kasabasına sığındı. General Fenton Aylmer komutasındaki İngiliz Tigris Kolordusu Kut'u kurtarmak için saldırdı; 6 Ocak 1916'daki Sağ Sahil Muharebesi'nde 4000 asker kaybederek geri çekildi. Kafkasya Cephesi'nden Irak Cephesi'ne takviyeye gelen Halil Bey, bu muharebede geri çekilme emrini veren Miralay Sakallı Nureddin Bey'in yerine 9. Kolordu komutanı olarak atandı. 9. Kolordu ile İngiliz kuvvetlerine 13 Ocak 1916'daki Vadi Muharebesi'nde 1600, 21 Ocak'taki Felahiye Muharebesi'nde 2700 kayıp verdirdi. İngilizler Mart başında yeniden saldırdı; 8 Mart 1916'da Sabis mevkiinde Miralay Ali İhsan Bey komutasındaki 13. Kolordu'ya saldırarak 3500 kayıp verdi ve General Aylmer görevden alındı.
Kut'ül-Amâre zaferi
19 Nisan 1916'da Müşir Colmar von der Goltz Paşa Bağdat'taki karargâhında tifüsten ölünce, genç yaşına rağmen Mirliva Halil Paşa 6. Ordu komutanlığına atandı. 29 Nisan 1916'da Kut'ül-Amâre'de Townshend komutasındaki İngiliz ordusunu esir aldı; Kut'taki açlık nedeniyle İngiliz general, diğer dört general, 481 subay ve 13.100 erle birlikte teslim oldu. İngiliz tarihçi James Morris bu kaybı Britanya askerî tarihindeki en aşağılık şartlı teslim olarak tanımladı. Kut'un alınmasından sonra Irak askerî valiliğine getirildi. 1917 başında İngiliz birlikleri taarruza geçti; Harbiye Nazırı Enver Paşa Halil Paşa'nın birliklerinin bir kısmını İran cephesine kaydırınca 11 Mart 1917'de General Maude komutasındaki İngilizler Bağdat'a girerken Osmanlı askerleri şehri boşaltmak zorunda kaldı.
Kafkasya ve sonrası
1917'de Ekim Devrimi'nin ardından Rusların zayıflamasından yararlanmak için yeğeni Nuri Paşa komutasında kurulan Kafkas İslam Ordusu'nun ileri harekâtına katıldı ve Azerbaycan'ın başkenti Bakü'ye girdi. Mütarekenin imzalanmasından sonra Ermenistan'a büyükelçi olarak atandı, ancak yoldan geri döndürülüp İstanbul'a getirildi.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Halil Kut maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.