1881 yılında Selanik'te doğan ve 25 Nisan 1941'de İstanbul'da yaşamını yitiren Salih Bozok, Türk askeri ve siyaset tarihinin en sarsılmaz dostluk öykülerinden birinin kahramanıdır. Mustafa Kemal Atatürk'ün çocukluk arkadaşı olan bu tarihi şahsiyet, ömrünü onun yaveri ve en yakın sırdaşı olarak vatanın kurtuluşuna adamıştır. Hem cephede hem de TBMM çatısı altında yürüttüğü çalışmalarla, genç Cumhuriyet'in inşasında çok önemli roller üstlenmiştir. Liderinin ebediyete intikalinin ardından gerçekleştirdiği intihar girişimiyle hafızalara kazınan Bozok, sadakatin sembolü olarak tarihteki yerini almıştır.
Selanik'ten Başlayan Dostluk ve Aile Hayatı
Selanik'in Yakup Paşa Mahallesi'nde dünyaya gözlerini açan Salih Bey, sert mizaçlı babası Cafer Efendi ile ona sevgiyle kol kanat geren annesi Çelebi Hanım'ın tek evladı olarak büyümüştür. Annesi aile içinde daima koruyucu bir köprü olmuştur. İlk evliliğini Nuri Conker'in kız kardeşi Dürriye Hanım ile yapmış, sonraki yıllarda ise Pakize Hanım ile hayatını birleştirmiştir. Bu evliliklerden dünyaya gelen Cemil S. Bozok, Sabiha Bozok-Yenen ve Muzaffer Bozok adlarında üç çocuğu olmuştur. Büyük oğlundan olan torunu Salih de dedesinin adını taşımıştır. İlerici fikirleri benimseyen Salih Bey ile kayınbiraderi Nuri Bey, dönemin muhafazakar isimlerinden Hoca Osman Efendi tarafından 'Farmasonlar' lakabıyla anılmıştır. Onların Selanik sokaklarında, mahalle aralarında başlayan çocukluk ve okul arkadaşlığı, ilerleyen yıllarda Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk ile kuracakları o sarsılmaz ve tarihi dostluğun da en sağlam temelini oluşturmuştur. Mustafa Kemal Paşa, bu yakın dostlarına karşı olan içtenliğini hiçbir zaman kaybetmemiş ve onlarla eski günlerdeki gibi şakalaşmayı sürdürmüştür. Samimi hitaplarla kaleme aldığı mektuplarında Salih Bey'e 'Burma Bıyıklı Salihim' veya 'Kuzum Salihçiğim' diyerek sevgisini göstermiştir. Çevresinde çok sevilen ve güvenilen Salih Bey, dostları ve yakınları tarafından farklı lakaplarla anılmıştır:
- Salih Selanik
- Sadık Salih
- Şen Salih
- Tatlı Salih
- Erkek Salih
- Muharip Salih
- Ahbap Salih
- Bozok Salih
Askeri Kariyer ve Cumhuriyet Yılları
Mustafa Kemal ile akran olan Salih Bey, Harp Okulunu onunla aynı dönemde başarıyla tamamlamıştır. Mezuniyetin ardından arkadaşı kurmaylık yolunda ilerlerken, kendisi jandarma sınıfına seçilerek orduya katılmıştır. Mustafa Kemal Paşa, Suriye Cephesi'nde askeri vazifesini sürdürürken ve Milli Mücadele'yi örgütlemek üzere Anadolu topraklarına geçmeden hemen önce Salih Bey'i başyaverlik makamına tayin ederek tarihi beraberliğini başlatmıştır. Bu tayinle başlayan kader birliği, meclis başkanlığı ve cumhurbaşkanlığı yaverlikleri ile aralıksız şekilde sürdürmüştür. Ankara Hükümeti'nin kurulduğu ilk yıllarda Yozgat'ta patlak veren Çapanoğlu İsyanı'nın bastırılmasında aktif olarak görev üstlenmiştir. Çolak İbrahim Bey ile birlikte katıldığı bu harekat, Çerkez Ethem komutasındaki Kuva-yi Seyyare birliklerinin desteğiyle zaferle sonuçlanmıştır. Askerlik hayatını yarbay rütbesiyle sonlandırmıştır. Emekliliğinin ardından TBMM ikinci döneminde Yozgat milletvekili seçilerek siyaset dünyasına adım atmıştır. Dördüncü döneme kadar mecliste Yozgat'ı temsil etmiştir. Daha sonra ise Bilecik milletvekili olarak görev almıştır. Mecliste de Atatürk'ün en yakınındaki isimlerden biri olmaya devam etmiştir.
Son Mektup, Vefat ve Ebedi İstirahatgah
Atatürk'ün rahatsızlığı döneminde Savarona Yatı'ndan eşi Pakize Hanım'a gönderdiği tarihi mektup, onun liderine olan sadakatini yansıtan önemli belgelerdendir. 10 Kasım günü Salih Bey için bir dönüm noktasıydı. Cumhurbaşkanının vefat haberiyle yıkılan yaver, önceden planladığı gibi 'Başkomutan yaversiz gidemez' diyerek kendi yaşamına son vermek istemiştir. Kalbine sıktığı kurşunun hayati organı teğet geçmesi sayesinde mucizevi bir şekilde hayata tutunmayı başarmıştır. Zülfü Livaneli tarafından senaryosu yazılan ve gönetilen 'Veda' isimli biyografik sinema filminde de bu sarsıcı intihar teşebbüsü ile iki dostun mücadele dolu yılları tüm detaylarıyla beyaz perdeye taşınmıştır. Atatürk'ten sonra geçen hüzünlü ve kısa ömründe milletvekilliği görevini vefatına kadar sürdürmüştür. 25 Nisan 1941 tarihinde Suadiye'deki köşkünde dinlenirken, yorgun düşen kalbi durarak hayata gözlerini yumuştur. Naaşı Ankara'ya nakledilmiş ve vasiyeti doğrultusunda Cebeci Askeri Şehitliği'nde, çocukluk arkadaşı Nuri Conker'in yanına defnedilmiştir.