İbrahim Reisi Kimdir?

Kimdir?

Seyyid İbrahim Reisülsedati, yaygın adıyla İbrahim Reisi, 14 Aralık 1960’ta Meşhed’in Noghan bölgesinde din adamı bir ailenin çocuğu olarak doğdu. İranlı muhafazakâr politikacı, hukukçu ve İran cumhurbaşkanıydı. İlkeci ve Müslüman bir hukukçu olarak 2021 seçimlerinin ardından cumhurbaşkanı oldu. 19 Mayıs 2024’te Azerbaycan sınırındaki Culfa kasabası yakınında geçirdiği helikopter kazasında öldü.

İlk yılları ve eğitimi

Babası Seyid Hacı, o beş yaşındayken öldü. Soy olarak Hüseyin ibn Ali’nin Hüseynî seyyidlerinden olduğu belirtilir. İlk eğitimini Cevadiye Okulu’nda aldı, ardından Havza’da İslami ilahiyat okulunda okudu. 1975’te Kum Ruhban Okulu’ndaki eğitimine devam etmek için Ayetullah Burucerdi Okulu’na gitti. Motahari Üniversitesi’nden özel hukuk alanında doktora derecesi aldığını iddia eder; bu iddia tartışmalıdır. Meşhed Cuma Namazı Hatibi ve İmam Rıza Türbesi Büyük İmamı Ahmed Alamolhoda’nın damadıdır.

Yargı kariyeri

1981’de Kerec savcılığına atandı, ardından Hemedan Savcısı olarak atanıp iki görevi birlikte yürüttü; birbirinden 300 kilometreden uzak iki şehirde aynı anda faaliyet gösterdi. Dört ay sonra Hemedan Eyaleti Savcısı oldu. 1985’te Tahran Savcı Yardımcılığına atandı ve başkente taşındı. 1988’in başlarında Ruhullah Humeyni’nin dikkatini çekti ve Luristan, Simnan ve Kirmanşah gibi bazı vilayetlerdeki hukuki sorunları ele almak üzere ondan yargıdan bağımsız özel yetkiler aldı.

Humeyni’nin ölümü ve Ali Hamenei’nin yeni Dini Lider seçilmesinden sonra Tahran savcısı olarak görevlendirildi ve bu görevi 1989-1994 arasında sürdürdü. 1994’te Genel Teftiş Bürosu’nun başına getirildi. 2004-2014 arasında Başyargıç Birinci Yardımcısı, 2014-2016 arasında Başsavcı, 2019-2021 arasında Başyargıç olarak çalıştı. 2016-2019 arasında Astan Quds Razavi bonyadının vasisi ve başkanıydı. 2006 seçimlerinde Güney Horasan Eyaleti’nden Uzmanlar Meclisi’ne seçildi.

1988 infazları

Hüseyin Ali Muntazeri, Reisi’yi 1988’de İranlı siyasi mahkûmların idam edilmesine karışan dört kişiden biri olarak adlandırdı. Bu savcılık komitesi, binlerce infaza karıştığı için gayriresmî olarak “ölüm komitesi” diye anılır. 19 Temmuz 1988’de başlayan ve yaklaşık beş ay süren infazlarda öldürülenlerin çoğunluğu İran Halkın Mücahitleri destekçisiydi; sol gruplardan destekçiler de idam edildi. Uluslararası Af Örgütü sayıyı binlerle ifade eder; Muntazeri anılarında 2.800 ile 3.800 arasında bir rakam verirken alternatif bir tahmin bu sayının 30.000’i aştığını söyler. Reisi bu konuda bir açıklama yapmadı. ABD Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi’nin yaptırım listesinde yer aldı; uluslararası insan hakları örgütleri ve BM özel raportörleri tarafından insanlığa karşı suç işlemekle itham edildi.

Cumhurbaşkanlığı

2017’de muhafazakâr İslam Devrimi Güçleri Halk Cephesi’nin adayı olarak cumhurbaşkanlığına aday oldu ve yüzde 57’ye 38,3 oranında Hasan Ruhani’ye yenildi. 2021’de oyların yüzde 62,9’unu alarak seçimi kazandı; birçok gözlemciye göre seçim Hamenei’nin müttefiki sayılan Reisi lehine hile karıştırılarak yapıldı. Cumhurbaşkanlığı döneminde ABD ile KOEP müzakereleri çıkmaza girdi, Mehsa Emini’nin ölümüyle 2022 sonlarında ülke genelinde protestolar başladı. Bu dönemde İran uranyum zenginleştirme faaliyetlerini yoğunlaştırdı ve Rusya’ya destek verdi; Reisi, genellikle Hamenei’nin yerine dinî lider olabilecek isim olarak görülüyordu.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki İbrahim Reisi maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.