Kimdir?
Ali Hüseyni Hamenei, 19 Nisan 1939'da Meşhed'de doğdu ve 28 Şubat 2026'da Tahran'da öldü. İranlı din adamı, siyasetçi ve Şii merci-i taklittir. 1989'dan 2026'daki suikastına kadar İran'ın ikinci yüce lideri olarak görev yaptı; 1981-1989 arasında ise İran'ın üçüncü cumhurbaşkanıydı. Orta Doğu'da en uzun süre görev yapan devlet başkanı ve Şah Muhammed Rıza Pehlevi'den sonra geçen yüzyılın en uzun süre görev yapan ikinci İran lideri oldu.
İlk yılları
Necef doğumlu âlim ve müçtehit Seyyid Cevad Hamenei ile Hatice Mirdamadi'nin sekiz çocuğundan ikincisidir. İki erkek kardeşi de din adamıdır; küçük erkek kardeşi Hadi Hamenei gazete editörü ve din adamıdır. Ablası Fatıma Hüseyni Hamenei 2015'te 89 yaşında öldü.
Devrim öncesi ve cumhurbaşkanlığı
Resmî web sitesine göre Hamenei, Muhammed Rıza Pehlevi'nin saltanatı sırasında üç yıl sürgüne gönderilmeden önce altı kez tutuklandı ve cezaevlerinde kaldı. İran Devrimi'nin Şah'ı devirmesinden sonra, Haziran 1981'de sağ kolunu felç eden bir suikast girişiminin hedefi oldu. 1980'lerde İran-Irak Savaşı sırasında İran'ın liderlerinden biriydi ve Devrim Muhafızları ile yakın ilişkiler geliştirdi. 1981-1989 arasında cumhurbaşkanı olarak görev yaptı ve ilk dinî lider Ruhullah Humeyni'nin yakın müttefiki oldu. 14 Nisan 1979'dan beri Şah İsmail zamanında kurulmuş bir vakıf olan Astan-ı Kuds-ı Razavi'nin başındaydı.
Yüce liderlik
Ölümünden kısa süre önce Humeyni, yerine geçecek olarak seçtiği Hüseyin Ali Muntazeri ile anlaşmazlığa düştü; bu yüzden Humeyni öldüğünde halefi konusunda anlaşma yoktu. Uzmanlar Meclisi 4 Haziran 1989'da 50 yaşındaki Hamenei'yi dinî lider seçti. Dinî lider olarak İslam Cumhuriyeti'ndeki en güçlü siyasi otoriteydi; devletin başı ve silahlı kuvvetlerin başkomutanıydı. Ekonomi, çevre, dış politika ve ulusal planlama dahil birçok alanda devletin temel politikalarına ilişkin kararname çıkarma ve nihai kararları alma yetkisine sahipti. Anayasayı Koruma Konseyi'nin üyeleri doğrudan veya dolaylı olarak dinî lider tarafından belirlenirdi ve konsey seçimlere aday olacakları inceler. İran'ın nükleer programıyla ilgili olarak 2003'te her türlü kitle imha silahının üretilmesini, stoklanmasını ve kullanılmasını yasaklayan bir fetva yayımladı.
Eleştiriler
Yönetimi sırasında 1994 Kazvin protestoları, 1999 öğrenci protestoları, 2009 cumhurbaşkanlığı seçimi protestoları, Mehsa Emini protestoları ve 2025-26 protestoları gibi büyük gösteriler yaşandı. İran'da gazeteciler ve blog yazarları dinî lidere hakaret gerekçesiyle hapse atıldı; cezalar arasında kırbaçlama da vardı. Hamenei'yi eleştirenler onu baskı, toplu katliamlar ve diğer adaletsizliklerden sorumlu baskıcı bir diktatör olarak görmektedir.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Ayetullah Ali Hamaney maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.