Haşimi Rafsancani Kimdir?

Ali Ekber Haşimi Rafsancani, 25 Ağustos 1934'te İran'ın Kirman iline bağlı Behreman köyünde, fakir bir fıstık çiftçisinin oğlu olarak dünyaya geldi. 1989'dan 1997'ye dek İran İslam Cumhuriyeti'nin 4. Cumhurbaşkanı olarak görev yaptı; bu süreçte savaştan çıkmış bir ülkeyi pragmatist bir çizgide yönetmeye çalıştı ve İran siyasetinin belirleyici isimlerinden biri hâline geldi. 8 Ocak 2017'de Tahran yakınlarındaki Tecriş'te kalp krizi sonucu 83 yaşında hayatını kaybetti.

Din Eğitiminden Devrime

Rafsancani, 1948'de dini ilimler tahsili için Kum'a gitti; Şiilerin en önemli ilim merkezlerinden biri olan bu şehirde on yıl boyunca eğitimini sürdürdü. 1958'de Ayetullah Ruhullah Humeyni'nin müridi oldu ve zamanla hüccetülislam mertebesine yükseldi. Humeyni'nin, Muhammed Rıza Şah Pehlevi'nin modernleşme politikalarına karşı yürüttüğü muhalefetle aynı safta yer aldı. 1964'te Humeyni sürgüne gönderilince ülke içinde onun adına yardım toplayan ve taraftarlarını örgütleyen isim oldu. 1975-1978 yılları arasında solcu örgütlerle bağlantısı olduğu iddiasıyla yargılandı ve hapis cezasına çarptırıldı. 1979'da devrimin gerçekleşmesinin ardından Humeyni İran'a döndüğünde Rafsancani de yeni rejimin kurucu kadrosu içindeki yerini aldı.

Meclis Başkanlığından Cumhurbaşkanlığına

Devrim sonrasında İslami Cumhuriyetçi Parti'nin kuruluşuna öncülük etti, Devrim Konseyi'nde görev aldı ve kısa süreliğine içişleri bakanlığını üstlendi. 1980'de parlamentoya seçildi; aynı yıl meclis başkanlığına getirildi ve bu koltuğu dokuz yıl boyunca korudu. İran-Irak Savaşı (1980-1988) süresince askeri karar mekanizmaları üzerinde belirleyici bir etki kurdu. Ağustos 1988'de Humeyni'yi ateşkesi kabul etmeye ikna ederek savaşın bitirilmesinde kilit rol oynadı. Haziran 1989'da Humeyni'nin ölümünün ardından temmuzda yapılan cumhurbaşkanlığı seçimini oy çoğunluğuyla kazandı.

Cumhurbaşkanlığı döneminde yürütme yetkilerini anayasal değişikliklerle genişletti. Savaşın yıktığı ekonomiyi yeniden inşa etmek amacıyla yabancı sermayeye ve özel girişime kapı aralayan bir strateji benimsedi; Avrupa ile ilişkilerin yeniden kurulmasına öncelik verdi. 1993'te oy oranı önceki seçime kıyasla gerilemiş olsa da yeniden seçildi. 1997'deki cumhurbaşkanlığı yarışında ise Muhammed Hatemi beklenmedik bir açık farkla galip geldi.

Son Yıllar ve Miras

2005 seçimlerinde ilk turda önde gitmesine karşın ikinci turda Mahmud Ahmadi-Nejad'a yenildi. 2013'te ise Hasan Ruhani'yi açıkça destekledi. Cumhurbaşkanlığından ayrıldıktan sonra İran İslam Cumhuriyeti Düzenin Yararını Teşhis Konseyi başkanlığını yürüttü; bu görevi ölümüne dek sürdürdü.

1958'de Effat Marashi ile evlenen Rafsancani'nin beş çocuğu vardır: Fatemeh, Mohsen, Feyza, Mehdi ve Yasser. Oğlu Mehdi Rafsancani, 2015'te finansal ve güvenlik suçlarından on yıl hapis cezasına çarptırıldı. Cenaze töreni Tahran Üniversitesi'nde dini lider Ayetullah Ali Hamaney'in katılımıyla yapıldı; naaşı Ayetullah Humeyni Türbesi'ne defnedildi.