Kıbrıs Türk basınının ve toplumsal belleğinin en kritik dönemlerine tanıklık eden Haşmet Muzaffer Gürkan, 1932 yılında dünyaya gelerek ömrünü gazetecilik, yazarlık, araştırmacılık ve diş hekimliği gibi farklı alanlara adayarak geçirmiştir. Hayatını Lefkoşa merkezli sürdüren aydın, adadaki yeraltı örgütlerinin estirdiği terör havasına karşı durabilmek ve barışçıl bir Kıbrıs ülküsünü yaymak adına basın yoluyla etkin bir mücadele yürütmüştir. Kardeşi Ahmet Muzaffer Gürkan ve Ayhan Hikmet ile birlikte 16 Ağustos 1960 tarihinde kurduğu Cumhuriyet gazetesiyle Kıbrıs Cumhuriyeti'nin varlığını savunmuştur. 21 Mart 1992 tarihinde hayata gözlerini yuman Gürkan, geride bıraktığı cesur makaleleri ve araştırmalarıyla Kıbrıs Türk toplumunun demokratikleşme sürecinde silinmez izler bırakmıştır.
Eğitim Yılları ve Yazarlık Serüveninin Başlangıcı
Lise sıralarındayken edebiyata merak salan Gürkan, arkadaş gruplarıyla birlikte Kaynak dergisinde ilk yazılarını yayımlamaya başladı. İlk ve orta öğrenimini Lefkoşa'da tamamladıktan sonra yükseköğrenim görmek amacıyla İstanbul'a giderek eğitimini sürdürdü. İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi'nden mezun oldu. Lefkoşa'ya 1958 yılında dönerek İnönü Meydanı civarında açtığı muayenehanede diş hekimliği yapmaya başladı. Eş zamanlı olarak Hürsöz isimli günlük gazetede makaleler yayımlayarak basın hayatına aktif şekilde adım attı. Bu süreçte Nautilus isimli denizaltı hakkında yazdığı bir yazı, Derviş Ali Kavazoğlu'nun dikkatini çekti. Kavazoğlu, Türk Mukavemet Teşkilatı'nın yürüttüğü eylemler sebebiyle gizlenmek zorunda kaldığı bir tavan arasında kaleme aldığı bu tebrik mektubuyla Gürkan'ın cesur ve aydın duruşuna destek vermek istemişti. Ne yazık ki yazar, 1964 yılında TMT tarafından sorgulanıp tutuklandıktan sonra bu mektubu yakarak yok etmek zorunda kalacaktı. 1959 yılında Kutlu Adalı'nın çıkardığı Beşparmak dergisinde, 1960'ta ise Özker Yaşın'ın Çevre dergisinde makaleleri okuyucuyla buluştu. 1963 yılında UNESCO'nun düzenlediği yarışmada kazanmış olduğu ödülü ise adada patlak veren çatışmalar sebebiyle teslim alamadı.
Cumhuriyet Gazetesi ve Köşe Yazarlığı Dönemi
Kıbrıs Cumhuriyeti'nin ilan edildiği 16 Ağustos 1960 tarihinde, kardeşi Ahmet Muzaffer Gürkan ve meslektaşı Ayhan Hikmet ile Cumhuriyet gazetesini kurdular. Gazetenin yazı işleri müdürlüğünü üstlenen Haşmet Muzaffer Gürkan, ilk sayıda "Önce Güvenlik" başlıklı bir makale yazdı. Bu yazıda, 1955 ile 1959 yılları arasındaki yeraltı örgütlerinin yarattığı terör eylemlerinden duyduğu derin endişeleri paylaştı. Gazetedeki "Panorama" köşesinde İlhan Gündüz takma adını kullanarak haftalık haber analizleri ve yorumlar yapmayı sürdürdü. Kıbrıs'ın bağımsızlığını savunan yayın politikası, kısa sürede farklı kesimlerin şimşeklerini üzerine çekmesine yol açtı.
Baskılar, Tehditler ve Kırılma Noktaları
Cumhuriyet gazetesi sürekli tehdit alıyordu. Cumhuriyet'in kurucuları olan Ahmet Muzaffer Gürkan ve Ayhan Hikmet, 2 Ekim 1960 tarihinde hayata geçirilen Kıbrıs Türk Halk Partisi'nin kurulmasında rol üstlenmişti. Ancak Haşmet Muzaffer Gürkan bu partinin çalışmalarına katılmamayı tercih etti. Bu kararı nedeniyle kendi çalışma arkadaşları ve bir grup Kıbrıslı Demokrat Türk tarafından sert biçimde eleştirildi. Dönemin çatışma ortamından bunalan halk, 1960 yılına gelindiğinde barış rüzgarlarından mutluluk duyuyordu ve partinin aktif siyasetine sempatiyle yaklaşıyordu. Lakin Cumhuriyet gazetesinin kurucularından olan ve birleşik Kıbrıs fikrini savunan Ahmet Muzaffer Gürkan ile Ayhan Hikmet'in 23 Nisan 1960 tarihinde uğradıkları suikast sonucu öldürülmesi, partiye yönelik halk desteğinin hızla erimesine yol açtı. Yazarın üzerindeki baskılar bu cinayetlerden sonra hızla arttı. 1963 yılının ilkbaharında, Kıbrıs Türk Tabipler Birliği lokalinde bulunduğu sırada TMT yöneticilerinden biri tarafından doğrudan tehdit edildi. Kendisine yakında adada adeta dereler gibi kan akacağı söylendi. Bu karanlık atmosfer ve tehditler, onun gazetecilik mücadelesinin ne denli tehlikeli bir yolda yürüdüğünü net bir şekilde gözler önüne seriyordu.
Katkı Sağladığı Yayınlar
Haşmet Muzaffer Gürkan, meslek hayatı boyunca pek çok dergi ve gazetede yazılar kaleme alarak adından söz ettirmiştir. Bu yayınlar arasında şunlar yer almaktadır:
- Kaynak dergisi: Lise sıralarında arkadaşlarıyla birlikte yazı hayatına ilk adımı attığı dergidir.
- Hürsöz gazetesi: İstanbul dönüşü Lefkoşa'da makaleler yayımlamaya başladığı günlük yayındır.
- Beşparmak dergisi: 1959 yılında Kutlu Adalı öncülüğünde çıkarılan ve makalelerinin yer aldığı yayındır.
- Çevre dergisi: 1960 senesinde Özker Yaşın tarafından yayımlanan ve yazarın katkı koyduğu bir dişer dergidir.
- Cumhuriyet gazetesi: Yazı işleri müdürlüğünü üstlendiği ve "Panorama" başlığı altında İlhan Gündüz mahlasıyla yazılar yazdığı gazetedir.