Hazreti Ali Kimdir?

Ali bin Ebu Talib, Mekke'de Kabe'nin içinde, hicretten 23 yıl önce Recep ayının on üçüncü gününde dünyaya geldi. Babası, yerel bir kabilenin önderi olan Ebu Talib; annesi ise Fatıma bint Esed'dir. İslam peygamberi Hz. Muhammed'in amcaoğlu olan Ali, altı yaşında peygamberin himayesine girdi ve onun evinde yetişti. Hz. Hatice'den sonra İslam'a ilk inanan ikinci kişi olma özelliğini taşır. 656-661 yılları arasında İslam Devleti'ni yöneten dördüncü halife sıfatıyla tarihin en tartışmalı ve en etkili figürlerinden biri haline geldi.

Peygamber Dönemindeki Rolü

Hz. Muhammed, Medine'ye hicret edeceği gece Ali'yi Mekke'de bıraktı; Ali o gece peygamberin yatağına yatarak suikast planını boşa çıkardı ve emanetleri sahiplerine dağıttıktan sonra Medine'ye ulaştı. Peygamber, kızı Fatıma'yı ona nikahladı; bu evlilikten Hasan, Hüseyin, Zeynep, Ümmü Gülsüm ve Muhsin adlı beş çocuk dünyaya geldi. Muhsin, henüz annesi Fatıma'nın karnındayken hayatını kaybetti.

Ali, Hz. Muhammed'in bizzat katıldığı tüm savaşlarda sancaktarlık görevini üstlendi; yalnızca Tebük seferine peygamberin emriyle Medine'de kaldığından katılamadı. Bedir Savaşı'nda karşı ordunun yirmi bir savaşçısını bizzat yenilgiye uğrattı; Uhud Savaşı'nda bedeninde yetmiş yara taşımasına karşın peygamberin yanından ayrılmadı. Bu fedakarlık karşısında Cebrail'in "Zülfikar'dan başka kılıç, Ali'den başka yiğit yoktur" dediği rivayet edilir. Hendek Savaşı'nda Arapların ünlü savaşçısı Amr bin Abduved'i hendeği geçtikten sonra tek başına alt etti. Hayber Savaşı'nda ise kale kapısını kendi elleriyle söküp kalkan olarak kullandığı, bu zaferle Şam-Suriye ticaret güzergahının güvenliğinin sağlandığı aktarılır.

Halifelik Dönemi ve Siyasi Çalkantılar

Hz. Muhammed 632'de vefat ettiğinde Ali, onun en yakın akrabası sıfatıyla defin hazırlıklarını üstlendi; naaşı yıkayıp kefenledi. Halifelik sırası Ebu Bekir, Ömer ve Osman'dan sonra Ali'ye geldi. Osman'ın suikaste kurban gitmesinin ardından halk ona biat etti; ancak bu süreç Müslümanlar arasındaki ilk iç savaşın, İlk Fitne'nin fitilini ateşledi.

Ali'nin hilafet dönemi dört yıl dokuz ay sürdü. Bu sürede birbirini izleyen üç büyük çatışma yaşandı: Peygamberin dul eşi Ayşe, Talha ve Zübeyr'in öncülük ettiği ittifaka karşı kazanılan Cemel Vakası; Şam valisi Muaviye ile Irak-Şam sınırında birbuçuk yıl süren Sıffin Savaşı; ardından Haricilerle girilen Nehrevan Savaşı. Nehrevan'daki ağır yenilginin intikamını almak isteyen Haricilerden Abdurrahman bin Mulcem, Kufe'deki bir camide sabah namazında Ali'ye zehirli kılıcıyla saldırdı. İki gün sonra, hicretin kırkıncı yılı Ramazan ayının yirmi birinde hayatını kaybetti. Son sözleri rivayet edilene göre şu oldu: "Fuztu ve Rabb'il Ka'be!" — Kabe'nin Rabbine andolsun ki, kurtuluşa erdim. Ali'nin vefatıyla Muaviye, İslam Devleti'nin ve halifeliğin yirmi yıllık hakimi oldu.

İlmi Kişiliği ve Lakapları

Hem Sünni hem Şii kaynaklarda Ali'nin ilmi derinliği özellikle vurgulanır. Kur'an'ın tüm ayetlerini, iniş zamanlarını ve hangi olaya karşılık geldiğini ezbere bildiği aktarılır; bu birikimin temelinde çocukluk yıllarını peygamberin evinde geçirmiş olması yatmaktadır. Hz. Muhammed bir hadisinde "Ben hikmetin şehriyim, Ali ise kapısıdır" demiştir. Ali'nin kendisi de bilgiyi şu sözle özetlemiştir: "Bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum."

Tarih boyunca kendisine pek çok lakap verilmiştir:

• Esedullah — Allah'ın Aslanı
• Haydar-ı Kerrar — Tekrar tekrar saldıran kahraman
• Şah-ı Merdan — Erlerin Şahı
• Kur'an-ı Natık — Konuşan Kur'an
• Aliyyel Murtaza — Allah'ın seçip razı olduğu Ali

Meşhur kılıcı Zülfikar, hem Alevilik hem Şiilik geleneğinde derin sembolik bir anlam taşır. Kabri, yaklaşık bir asır boyunca yalnızca en yakınları tarafından bilindi; sekizinci yüzyılda İmam Cafer-i Sadık mezarının Necef'te olduğunu duyurdu. Günümüzde Irak'ın Necef şehri, dünyanın dört bir yanından milyonlarca ziyaretçi çeken en önemli hac merkezlerinden biri olmayı sürdürmektedir.