Alexandre Vallaury, 2 Nisan 1850'de İstanbul'da Fransız asıllı bir Levanten ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Paris Güzel Sanatlar Akademisi'nde aldığı eğitimden sonra dönemin Osmanlı başkentine dönerek hem bir okul kurucusu hem de şehrin siluetini şekillendiren bir mimar olarak tarihe geçti. Sanayi-i Nefise Mektebi'nin mimarlık bölümünü kuran ve 25 yıl boyunca burada ders veren Vallaury, geride Pera Palas, İstanbul Arkeoloji Müzeleri ve Osmanlı Bankası gibi simge yapılar bıraktı.
Bir Pastacı Ailesinden Mimarın Yetişmesi
Ailenin İstanbul serüveni dedesi Edouard Vallaury ile başlar. Edouard, 1806 yılının sonlarında Fransız Büyükelçisi Horace Sebastiani'nin maiyetinde İstanbul'a gelmiş; elçi görev süresi bitince memleketine döndüğünde o kalmayı tercih etmişti. Şehre kök salan Edouard pastacılık ve şekercilik işine girişti. Babası François Vallaury bu mirası büyüttü: 1875'e gelindiğinde saray şekerlemecisi sıfatıyla devletin resmi törenlerine ikramlık hazırlıyor, Çiçek Pasajı yanında bir pastane ile İstiklal Caddesi üzerinde Vallaury Lokantası işletiyordu. Lebon Pastanesi'nin kurucusu Lebon Efendi, çıraklığını aynı hanede yaptıktan sonra François'nın kızıyla evlenmiş ve kendi adını taşıyan işletmeyi kurmuştu.
Alexandre, orta öğrenimini Kadıköy Saint-Joseph Fransız Okulu'nda tamamladı. 1868'de Paris'e giderek dönemin prestijli kurumu École des Beaux-Arts'a başvurdu; 23 Nisan 1870'te ikinci sınıftan kabul edildi. Okulda geçirdiği yıllar verimli geçti: 1875'te Roma Büyük Ödülü'nü kazandı. 1880'de diplomasını alarak İstanbul'a döndü.
Sanayi-i Nefise Mektebi ve Kurucu Kadro
İstanbul'a döndüğünde kendini önce sanat çevrelerine tanıttı. 1880 Eylülünde açılan Elifba Sanat Kulübü'nün ilk sergisine katıldı; 8 Nisan 1881'deki ikinci sergide de çalışmalarını sergiledi. Asıl dönüm noktası ise 1882'de geldi: Sultan Abdülhamit II'nin buyruğuyla Osman Hamdi Bey'in müdürlüğünde kurulan Sanayi-i Nefise Mektebi'nin binasını tasarladı. 3 Mart 1883'te eğitime açılan okulda Fenn-i Mimari öğretmeni olarak kurucu kadrodan yer aldı.
Vallaury, kesintisiz 25 yıl boyunca, 10 Ağustos 1908'e dek bu kürsüde kaldı. Bu süreçte Osmanlı üst yönetiminin ve başta Fransız kurumları olmak üzere uluslararası finans çevrelerinin gözde mimarı hâline geldi. Onurlandırılmaları da art arda geldi:
- 1888 — Fransız Enstitüsü üyeliği
- 1894 — Üçüncü Rütbeden Mecidiye Nişanı ve gümüş sanayi madalyası (Raimondo d'Aronco ile birlikte)
- 1896 — Légion d'Honneur
- 1898 — İkinci Rütbeden Osmanî Nişanı
- 1902 — Birinci Rütbeden Mecidî Nişanı (d'Aronco ile birlikte)
İstanbul'a Kazınan Yapılar
1892'de tamamlanan Osmanlı Bankası Genel Müdürlüğü binası (Galata) Vallaury'yi ticari mimarlığın öncüsü konumuna taşıdı; başka mimarlar bu yapıyı örnek alarak çevrede büro binaları inşa etti. Osman Hamdi Bey'in ricasıyla üstlendiği Müze-i Hümayun (1891-1907, bugünkü İstanbul Arkeoloji Müzeleri), 19. yüzyılın sonlarında dünya genelinde müze binası olarak tasarlanıp inşa edilen yalnızca sekiz-on yapıdan biriydi. Pera Palas Oteli (1893) ise İstanbul'un kozmopolit Beyoğlu semtinin simgesi hâline geldi.
II. Meşrutiyet'in 1908'de ilanı ve ardından Sultan Abdülhamit II'nin tahttan indirilmesi, Vallaury'nin konumunu sarstı. Okuldan istifasından sonra çalışmaya devam etti; ancak 1909'da düzenlenen Abide-i Hürriyet yarışması için hazırladığı proje, kendi öğrencisi Muzaffer Bey'e yenilerek hayata geçirilemedi. Bu yarışma kariyer kırılmasının son noktası oldu. Alexandre Vallaury, 21 Mayıs 1921'de 71 yaşında İstanbul'da hayatını kaybetti.