Ai Weiwei Kimdir?

Ai Weiwei, 28 Ağustos 1957'de Pekin'de dünyaya geldi. Babası ünlü şair Ai Qing, annesi ise Gao Ying'dir. Heykel, enstalasyon, mimari, fotoğraf ve belgesel sinema gibi pek çok alanda üretim yapan Weiwei; aynı zamanda Çin siyasetini ve insan hakları ihlallerini hedef alan keskin bir eleştirmen olarak tanınır. Dünya sanat çevrelerinde "Çin'in Asi Dehası" olarak anılması boşuna değildir.

Sürgün Çocukluk ve Erken Yıllar

Weiwei'nin çocukluğu siyasi baskının gölgesinde geçti. Ebeveynleri 1958'de tutuklanarak önce Heilongjiang'daki Beidahuang çalışma kampına, ardından 1961'de Xinjiang'a sevk edildi. Bu nedenle Weiwei, 16 yaşına dek Shihezi'de yaşamak zorunda kaldı. Mao Zedong'un ölümünün ve Kültür Devrimi'nin kapanmasının ardından aile, 1975'te 16 yıllık ayrılığın sonunda Pekin'e dönebildi.

1978'de Pekin Film Akademisi'ne kabul edilen Weiwei, burada sonradan dünya sinemasının önemli isimleri olacak Chen Kaige ve Zhang Yimou ile birlikte animasyon eğitimi aldı. Aynı yıllarda Ma Desheng, Wang Keping, Huang Rui ve diğer isimlerle birlikte Çin'in ilk avangart gruplarından Yıldızlar'ın kurucu üyeleri arasında yer aldı. Grup 1983'e kadar varlığını sürdürdü.

New York Dönemi ve Sanatsal Olgunlaşma

1981'de New York'a taşınan Weiwei, Parsons School of Design ve Art Students League of New York'ta eğitim gördü. 1983-1986 yılları arasında Art Students League bünyesinde Bruce Dorfman, Knox Martin ve Richard Pousette-Dart gibi ustalarla çalışma fırsatı buldu. Bu dönemde aynı zamanda Philadelphia ve San Francisco'da yaşadı; Pennsylvania Üniversitesi ile UC Berkeley'de İngilizce eğitimi aldı.

ABD'deki 12 yıllık yaşamı 1993'te babasının hastalanmasıyla son buldu. Çin'e dönen Weiwei, sanat üretimine yeniden Pekin'den devam etti. 1997'de China Art Archives & Warehouse (CAAW)'ı kurdu ve bu yapının hem ortağı hem sanat yönetmeni oldu. Bir yıl sonra Pekin'in kuzeydoğusundaki Caochangdi'ye taşınarak ilk mimari projesini hayata geçirdi: kendi stüdyo evini bizzat tasarlayıp inşa etti. 2003'te ise tasarım şirketi FAKE Design'ı kurdu.

Uluslararası Tanınırlık ve Siyasi Baskı

2000'li yıllar Weiwei için hem uluslararası arenada yükselişin hem de yoğun devlet baskısının eş zamanlı yaşandığı bir dönem oldu. 2000'de küratör Feng Boyi ile birlikte Şangay'da Fuck Off sergisini gerçekleştirdi. 2003'te Jinhua Architecture Park projesinin küratörlüğünü üstlendi. 2005'te ise Çin'in önde gelen dijital platformu Sina Weibo'nun daveti üzerine blog yazmaya başladı; siyasi içerikleri nedeniyle bu blog defalarca engellendi.

2008 Pekin Olimpiyatları için inşa edilen Ulusal Stadyumu'nda İsviçreli mimarlık bürosu Herzog & de Meuron'a danışmanlık yaparak uluslararası mimarlık gündemine girdi. Stadyumun inşaatı 24 Aralık 2003'te başladı ve 28 Haziran 2008'de tamamlandı.

3 Nisan 2011'de Pekin Havalimanı'nda vergi yolsuzluğu gerekçesiyle gözaltına alındı. 81 gün sonra, 22 Haziran 2011'de serbest bırakılan sanatçının yurt dışı çıkış yasağı Temmuz 2015'e kadar sürdü. Hapis, seyahat yasağı ve uğradığı darp gibi baskılara karşın üretimini ve sesini kesmedi.

Türkiye ile ilişkisi 2017'de somutlaştı: İstanbul'daki ilk sergisi, Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi'nde Akbank sponsorluğuyla 12 Eylül 2017'de kapılarını açtı. 28 Ocak 2018'e kadar süren sergide 1976-1977 tarihli porselen işlerinden yeni üretimlerine uzanan 100'ü aşkın eser yer aldı.

Filmografi ve Yayınlar

Sinema alanındaki çalışmaları arasında en bilineni 2017 yapımı İnsan Seli (Human Flow) adlı belgeseldir. Bu filmin 54. Uluslararası Antalya Film Festivali'ndeki gösterimi, içeriğine yönelik tepkilerle gündeme geldi. Weiwei'nin yönetmenlik ve yapımcılık üstlendiği diğer belgeseller şunlardır:

• Beijing 2003 (2004)
• Ai Weiwei: Never Sorry (2012)
• Düzmece Dava (Ai Weiwei the Fake Case) (2013)
• Ping'an yueqing (2013)

Yayınları arasında 1994 tarihli Black Cover Book, 1995 tarihli White Cover Book ve 1997 tarihli Gray Cover Book öne çıkar. Sanatçı, eşi ressam Lu Qing ile birlikte yaşamakta; 2009 doğumlu bir oğlu bulunmaktadır.