Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın en önemli temsilcilerinden biri olan Levanten kökenli ünlü mimar Giulio Mongeri, 1 Ağustos 1873 tarihinde İstanbul'da dünyaya geldi. Erken Cumhuriyet dönemi Türkiye'sinin modern çehresini şekillendiren Mongeri, özellikle İstanbul, Ankara ve Bursa'da tasarladığı anıtsal yapılarla Türk mimarlık tarihinde silinmez izler bıraktı. Osmanlı, Selçuklu ve Bizans mimari unsurlarını modern tekniklerle harmanlayan sanatçı, sadece görkemli binalar inşa etmekle kalmadı, aynı zamanda Sanayi-i Nefise Mektebi'nde verdiği derslerle geleğin Türk mimar kuşağını da yetiştirdi. Bu yönüyle Mongeri, iki farklı kültürün ve dönemin estetik köprüsü olarak kabul edilir.
Milano'dan İstanbul'a Uzanan Gençlik ve Eğitim Yılları
İstanbul'da köklü bir İtalyan ailesinin evladı olarak doğan Mongeri, dokuz yaşındayken babası Luigi Mongeri'nin vefatı üzerine annesiyle birlikte Milano'ya göç etti. Felsefe ve tüp eğitimi alan babasının tüp dünyasındaki önemli çalışmaları, ailenin saygın yerini pekiştirmişti. Milano'da amcalarının gözetiminde büyüyen genç yetenek, İtalya'nın prestijli okullarından Brera Güzel Sanatlar Akademisi'nde mimarlık eğitimine adım attı. 1896 yılında akademiyi başarıyla tamamladıktan hemen sonra doğduğu topraklara, İstanbul'a geri döndü. Ancak kariyerinin ilk yıllarında Genova limanında tahıl silosu inşaatı gibi önemli projelerde görev alması gerektiğinden, bir süre İtalya'da kalmaya devam etti. İstanbul'a kesin dönüşünün ardından Caterina Capodaini ile hayatını birleştiren Mongeri, eşinin erken kaybıyla sarsılsa da çalışmalarını aksatmadı. Daha sonraki yıllarda Cristina Capodaini ve Tecla Radeglia ile evlilikler gerçekleştiren sanatçının kalabalık ailesi, onun hayatında ve çalışmalarında her zaman en büyük destekçisi oldu.
Cumhuriyet'in Başkentinde ve İstanbul'da Yükselen Eserler
Mongeri, profesyonel kariyerinde asıl büyük çıkışını 1903 yılındaki Güzel Sanatlar sergisine katıldığı beş farklı tasarımla yaptı. Bu beğenilen tasarımlar arasında yer alan kilise çizimi, daha sonra Beyoğlu'nun simgelerinden biri haline gelecek olan Saint Antoine Kilisesi'nin inşasına zemin hazırladı. Birinci Dünya Savaşı ve Trablusgarp Savaşı'nın gerektiği çalkantılı süreçlere rağmen Sanayi-i Nefise Mektebi'ndeki eğitmenlik görevini büyük bir tutkuyla sürdü. Akademi çatısı altında Sedat Hakkı Eldem, Arif Hikmet Koyunoğlu, Şevki Balmumcu, Macit Rüştü Kural ve Hüsnü Tümer gibi Türk mimarlık tarihine yön verecek isimleri bizzat yetiştirdi. Erken Cumhuriyet yıllarında Ankara'da yürütülen imar hamlelerinde de etkin roller üstlenen sanatçı; Selçuklu, Osmanlı ve İslam mimarisinin estetik kodlarını taşıyan anıtsal banka binalarına imza attı. Ankara Ulus'taki devasa finans yapıları, onun doğu ve batı sentezindeki ustalığının en somut kanıtları olarak yükseldi.
Tasarım Mirası ve Son Yılları
Mimarlığın yanı sıra fotoğraf sanatıyla da ilgilenen ve dönemin görsel hafızasını belgeleyen Mongeri, 1941 yılında İkinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle Türkiye'den ayrılarak İtalya'ya yerleşti. Venedik'te kızının yanında sakin bir yaşam süren usta mimar, vefatından kısa süre önce hasret giderdiği İstanbul'u son kez ziyaret etti. Bu anlamlı seyahatten kısa bir süre sonra, 30 Kasım 1951'de Venedik'te hayata gözlerini yuman sanatçı, Milano'daki anıt mezarlıkta bulunan aile kabristanına defnedildi.
Mongeri'nin Türkiye'nin farklı kentlerine kazandırdığı başlıca eserler şunlardır:
- Saint Antoine Katolik Kilisesi (Beyoğlu, İstanbul - 1912): Edoardo de Nari ile ortaklaşa tasarlanan neo-gotik tarzdaki bu yapı, İstanbul'un en büyük Katolik ibadethanesidir.
- Karaköy Palas (İstanbul - 1920): İstanbul'un finans merkezinde yer alan ve günümüzde banka şubesi olarak hizmet veren görkemli bina.
- Maçka Palas (Nişantaşı, İstanbul - 1924): Nişantaşı semtinin simgelerinden biri olan lüks konut binası.
- Bozlu Holding Binası (Şişli, İstanbul - 1925)
- Ziraat Bankası Genel Müdürlük Binası (Ankara - 1929): Cumhuriyet dönemi anıtsal banka mimarisinin en özgün örneklerindendir.
- Türkiye İş Bankası Genel Müdürlük Binası (Ankara - 1929)
- Osmanlı Bankası Binaları (Ankara - 1926 / İzmir - 1928)
- Taksim Cumhuriyet Anıtı Kaidesi (İstanbul - 1928): Heykeltıraş Pietro Canonica'nın eseri olan anıtın kaide ve çevre düzenlemesi Mongeri tarafından yapılmıştır.
- Çelik Palas Oteli (Bursa - 1932): Mustafa Kemal Atatürk'ün isteği doğrultusunda tasarlanan ve Bursa'nın en prestijli otellerinden biri olan yapı.