Klasik Türk müziğinin en gizemli ve unutulmuş enstrümanlarından biri olan giriftin son büyük temsilcisi Giriftzen Asım Bey, hem askeri kimliği hem de eşsiz sanatkarlığıyla dönemin sanat dünyasında derin izler bırakmış önemli bir şahsiyettir. 1 Ocak 1851 tarihinde Teselya'da dünyaya gelen usta müzisyen, ömrünü adadığı tınılarla ve yetiştirdiği öğrencilerle geleneksel müziğin köprülerinden biri haline gelmiştir. Hayatı boyunca neyzenlik, bestekarlık ve aynı zamanda itfaiye subaylığı gibi farklı alanlarda başarıyla görev yapan sanatçı, 26 Şubat 1929'da İstanbul'da vefat edene dek kültür dünyamıza yön vermiştir. Asım Bey'in sanatla ve askerlikle harmanlanmış hayat öyküsü, imparatorluğun son dönemlerindeki kültür iklimini de yansıtmaktadır.
Askerlik Yılları ve Sanat Hayatı
Muhzirbaşızade Ali Efendi'nin oğlu olan Asım Bey, müzik dünyasına ilk adımını henüz 14 yaşındayken Yenişehir Mevlevihanesi'nde atmıştır. Genç yaşta başladığı bu serüvende, dönemin büyük ustası Neyzen Yusuf Paşa'nın öğrencilerinden olan Neyzen Hasan ve Salim beylerden feyiz almıştır. Bu eğitim süreci onun hem ney üflemedeki yeteneğini pekiştirmiş hem de musiki dünyasının kapılarını ardına kadar açmıştır.
Askerlik çağı geldiğinde İzmir'e giden sanatçı, burada Askeri Hesap Memuru olarak görev yapmış ve mülazım rütbesiyle subaylğa adım atmıştır. 1872 yılında İstanbul'a dönen Asım Bey, Sultan Abdülaziz'in kurduğu İstanbul İtfaiye Teşkilatı bünyesine yüzbaşı rütbesiyle katılmıştır. İstanbul'daki görevi sırasında ney ve girift dersleri almaya devam etmiştir. İstanbul semalarında yankılanan melodileri, onun askeri disiplini ile sanatçı ruhunu bir araya getirmiştir.
Vatan savunmasında da aktif rol üstlenen besteci, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Bölük Kumandanı olarak cephede yer almıştır. Savaşın sona ermesiyle birlikte payitahttaki görevine dönen Asım Bey, binbaşı rütbesine terfi ederek İstanbul İtfaiye Kumandanı olmuştur. Bu dönemde askeri kimliğinin yanı sıra girift çalmadaki eşsiz yeteneği sayesinde şöhreti hızla yayılmıştır. Elde ettiği bu büyük başarılar, onu saray çevrelerinde ve musiki meclislerinde aranılan bir isim yapmıştır.
Sürgün Dönemi ve Amasya Yılları
Sanatçı, yeteneği sayesinde dönemin seçkin şahsiyetleriyle yakın dostluklar kurmuştur. Bu isimler arasında Ayân Azası Müşir Fuat Paşa da bulunuyordu. Ancak II. Abdülhamid döneminde saraya Müşir Fuat Paşa aleyhine yapılan bazı ihbarlar, ikilinin hayatını tamamen değiştirmiştir. Paşa ve yakın çevresine yönelik sürgün kararı neticesinde, Giriftzen Asım Bey de 1883 yılında Amasya'ya gönderilmiştir. Bu sürgün, onun hayatında ve sanat kariyerinde yepyeni bir dönemin kapısını aralamıştır.
Amasya'daki mecburi ikameti 1908 yılında kadar sürmüştür. Karşılaştığı zorluklara rağmen sanatından kopmayan Asım Bey, Amasya'da geçirdiği çeyrek asırlık sürede çok sayıda talebe yetiştirerek şehrin kültür hayatına can vermiştir. Sürgündeyken ilk eşini kaybeden besteci, burada ikinci evliliğini Lütfiye Hanım ile gerçekleştirmiştir. Her iki evliliğinden toplamda 24 çocuğu dünyaya gelmiştir. Bu geniş ve bereketli aile, sonraki yıllarda Türk sanatının en önemli damarlarından birini oluşturacaktır.
Sanat Mirası ve Ailesi
Giriftzen Asım Bey'in geniş ailesi, Türk sanat dünyasına çok kıymetli isimler kazandırmayı başarmıştır. Sanatçının müzik ve sahne sanatlarıyla uğraşan çocukları şunlardır:
- Musa Süreyya Bey: Müzisyen ve eğitimci.
- Cevat Asım Bey: Müzisyen.
- Asım Yücesoy: Radyo sanatçısı.
- Nihal Erkutun: Piyanist ve besteci.
- Selahattin Yücesoy: Müzik öğretmeni.
- Muazzez Kurtoğlu ve Muazzez Lutas: Sahne sanatları ve tiyatro sanatçıları.
Sanatçının torunları arasında yer alan ünlü isimler İşıl Yücesoy ile Cem Kurtoğlu da dedelerinin izinden giderek tiyatro ve sinemada başarı kazanmıştır. Usta sanatçının Türk sanat müziği repertuvarına kazandırdığı en bilinen yapıtı, günümüzde de sevilerek dinlenen "Cana rakibi handan edersin" isimli şarkısıdır. Girift üflemedeki olağanüstü tekniğiyle kendi döneminin en başarılı ismi olarak kabul edilen Giriftzen Asım Bey, bugün unutulmuş olan bu kadim çalgının tarih sayfalarındaki son temsilcisi olarak anılmaktadır. Sanatçının geride bıraktığı zengin miras, Türk kültür hayatının en nadide köşelerinden birini süslemeye devam etmektedir.