Mehmed Cemaleddin Efendi, Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde 28 Ekim 1890 tarihinde İstanbul'daki Yıldız Sarayı bünyesinde dünyaya gelen, askeri başarıları ve sanatsal kimliğiyle öne çıkan bir hanedan üyesidir. Babası, Sultan Abdülaziz'in oğlu Şehzade Mehmed Şevket Efendi; annesi ise Fatma Rûy-i Nâz Hanım Efendi olan şehzade, sarayda aldığı özel eğitimlerle çok yönlü bir kişilik kazanmıştır. Hem ordu kademelerinde mirliva rütbesine kadar yükselmiş hem de geleneksel Türk musikisine sunduğu katkılarla döneminin entelektüel simalarından biri haline gelmiştir.
Saraydan Ordu Saflarına: Askeri Kariyeri
Genç yaşlardan itibaren disiplinli bir eğitim hayatı geçiren şehzade, askeri alana yönelerek Harbiye Mektebi bünyesindeki özel şehzade sınıfını başarıyla tamamladı. Eğitiminin ardından Osmanlı ordusunda süratle yükseldi. Üstün hizmetleri ve askeri yeteneği sayesinde paşalık unvanı olan mirliva (tuğgeneral) rütbesine kadar yükselme başarısını gösterdi. Bu dönemde hem saray protokolündeki yerini korumuş hem de fiili olarak askeri sorumluluklar üstlenmiştir.
Sanatla Yoğrulan Bir Ömür ve Musiki Tutkusu
Askeri kimliğinin yanı sıra sanata olan düşkünlüğüyle tanınan Mehmed Cemaleddin Efendi, Türk musikisine derin bir sevgi beslemiştir. Dönemin usta müzisyenlerinden dersler alarak kendisini bu alanda yetiştirmiş, özellikle ut ve lavta gibi telli sazları çalma konusunda büyük maharet kazanmıştır. Sadece iyi bir icracı olmakla kalmayan şehzade, saray çevrelerinde musiki sanatını himaye etmiş ve devrin değerli bestekarlarıyla yakın dostluk bağları geliştirmiştir. Kendisi de bestekarlıkla uğraşan sanatkar şehzadenin klasik formdaki nadide eseri Müstear Sirto, günümüze kadar ulaşarak müzik dağarcığındaki yerini korumuştur.
Sürgün Yılları ve Beyrut'taki Son Günler
Cemile Destâviz Hanım Efendi ile dünya evine giren şehzadenin bu mutlu evlilikten iki erkek evladı dünyaya geldi. Aile hayatına büyük önem veren hanedan üyesinin çocukları şunlardır:
- Şehzade Mahmud Hüsameddin Efendi
- Şehzade Orhan Süleyman Saadeddin Efendi
1924 yılında hanedan üyelerinin yurt dışına çıkarılmasını öngören kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte, Mehmed Cemaleddin Efendi için de zorlu sürgün yılları başladı. O dönem henüz altı ve yedi yaşlarında olan iki küçük oğlu, kıymetli eşi ve fedakar annesi Fatma Rûy-i Nâz Hanım Efendi ile birlikte İstanbul'dan hüzünlü bir şekilde ayrılmak zorunda kaldı. Yeni yuvaları Lübnan'ın başkenti Beyrut oldu. Yaşamının son yirmi iki yılını vatanından uzakta geçiren şehzade, 18 Kasım 1946 tarihinde Beyrut'ta hayata gözlerini yumdu. Naaşı, ebedi istirahatgahı olan Beyrut'taki kabristana defnedildi.