Osmanlı İmparatorluğu'nun en çalkantılı döneminde, padişah II. Abdülhamid'in sekiz oğlundan biri olarak dünyaya gelen Mehmed Burhaneddin Efendi, hem Avrupa hem de Ortadoğu'da taht adaylıklarıyla anılan, ancak yaşamını New York'ta tamamlayan hüzünlü bir şehzadedir. 19 Aralık 1885 tarihinde İstanbul'daki Yıldız Sarayı'nda doğan şehzade, babası Sultan II. Abdülhamid'in saltanatı döneminde saray hayatının tüm ihtişamını ve siyasi atmosferini bizzat yaşadı. Köklü bir Osmanlı hanedan üyesi olarak sarayda aldığı seçkin eğitim ve kültür, onun ilerleyen yıllarda uluslararası alanda tanınan prestijli bir figür olmasını sağladı. Tarihin büyük dönüm noktalarına tanıklık eden ömrü, imparatorluğun sona ermesiyle birlikte gurbette şekillenen zorlu bir mücadeleye dönüştü. Siyasi arenadaki potansiyel ağırlığı kadar özel yaşamı ve vefatından sonra yaşanan dramatik defin süreciyle de zihinlerde yer eden Mehmed Burhaneddin Efendi, Türk tarihinin en özgün ve hüzünlü biyografilerinden birine sahiptir.
Saraydan Sürgüne Uzanan Evlilikler ve Aile Yaşamı
Şehzade Mehmed Burhaneddin Efendi, ilk evliliğini henüz koca Osmanlı İmparatorluğu'nun hüküm sürdüğü ve saray düzeninin korunduğu yıllarda gerçekleştirdi. Bu evlilikten hanedanın soyunu sürdürecek olan iki erkek evladı dünyaya geldi. İlk oğulları Şehzade Mehmed Fahreddin Efendi 26 Kasım 1911'de, ikinci oğulları Şehzade Ertuğrul Osman Osmanoğlu Efendi ise 18 Ağustos 1912'de hayata gözlerini açtı. Ancak bu yuva uzun ömürlü olmadı. Şehzadenin evlilik kronolojisi şu şekildedir:
- Aliye Melek Nazlıyar Hanım Efendi ile 7 Haziran 1909'da Nişantaşı Köşkü'nde evlenmiş, birliktelikleri 1919'da boşanmayla son bulmuştur.
- Georgina Leonora Barnard Mosselmans ile 29 Nisan 1925'te Viyana'da evlenmiş, ancak aynı sene içinde boşanmıştır.
- Elsie Deming Jackson ile 3 Temmuz 1933 tarihinde Londra'da üçüncü evliliğini gerçekleştirmiştir.
Uluslararası Taht Teklifleri ve Reddedilen Krallıklar
Mehmed Burhaneddin Efendi, Osmanlı hanedanının en karizmatik ve prestijli üyelerinden biri olması sebebiyle uluslararası siyasi arenada ciddi bir ilgi odağı haline geldi. Aynı zamanda bu popülarite ona taht kapılarını araladı. Arnavutluk 29 Temmuz 1913 tarihinde bağımsızlığını ilan ettiğinde, yeni kurulan bu Balkan devletinin tahtı ilk olarak genç şehzadeye teklif edildi. Fakat şehzade, bu cazip ama bir o kadar da riskli krallık teklifini geri çevirerek tahta geçmeyi reddetti. Benzer bir siyasi gelişme yıllar sonra Ortadoğu coğrafyasında da yankı buldu. Tarihler 1921 yılını gösterdiğinde, Iraklı generaller ülkelerinin tahtına oturması ve yeni devleti yönetmesi için şehzadeye resmi bir davette bulundu. Ancak bu davet, bölgedeki dengeleri elinde tutmak isteyen Birleşik Krallık'ın sert muhalefetiyle karşılaştı. İngilizlerin karşı duruşu ve siyasi baskıları nedeniyle Iraklı generallerin bu tasarladığı taht planı hiçbir zaman hayata geçirilemedi.
New York'ta Vefat ve Şam'da Son Bular Yolculuk
Hayatının son dönemini uzaklarda, Amerika Birleşik Devletleri'nde sürgünde geçiren Osmanlı şehzadesi, 5 Haziran 1949 tarihinde New York kentinde yaşama veda etti. Vefatının ardından, naaşının doğduğu topraklara, İstanbul'a defnedilmesi için yakınları tarafından diplomatik ve resmi girişimlerde bulunuldu. Şehzadenin cenazesi büyük bir gemiyle deniz yoluyla İstanbul'a getirilmek istendi. Ancak dönemin Türk hükümeti, şehzadenin naaşını taşıyan geminin limana yanaşmasına kesinlikle izin vermedi. Bu karar neticesinde gemide büyük bir kriz yaşandı ve diğer yolcular dahi açık denizde tahliye edilmek zorunda kalındı. Doğduğu topraklara kabul edilmeyen son dönem Osmanlı şehzadesinin cenazesi, çaresizce Suriye'nin başkenti Şam'a nakledildi. Şam'da düzenlenen merasimle toprağa verilen Mehmed Burhaneddin Efendi'nin gurbetteki hüzünlü hikayesi bu definle birlikte tarihteki yerini aldı.