Osmanlı İmparatorluğu'nu 19. yüzyılda Batı müziği kültürünün zengin tınılarıyla tanıştıran İtalyan kökenli orkestra ve bando şefi Giuseppe Donizetti, 6 Kasım 1788 tarihinde İtalya'nın Bergamo kentinde doğmuş ve 12 Şubat 1856'da İstanbul'da yaşamını yitirmiştir. Saray bünyesinde kurulan ilk Türk askeri bandosu Mûsikâ-i Hümâyûn'un teşkilatlanması ve gelişim sürecinde en büyük katkıyı sağlamış olan bu değerli müzisyen, Doğu ve Batı ezgilerini sentezleyen yenilikçi çalışmalarıyla Türkiye'nin müzikal modernleşme tarihine adını altın harflerle yazdırmıştır. İstanbul'u adeta ikinci vatanı kabul eden sanatkâr, sarayda 'Paşa' unvanına kadar yükselerek Osmanlı müziğinin batılılaşma hamlesine yön vermiştir.
İtalya'dan Napolyon Ordularına Uzanan Gençlik Yılları
Bergamo'da orta halli bir devlet memuru ile Marianna adında müzikten anlayan ve güzel sesli bir kadının ilk evladı olarak dünyaya gelen Giuseppe Donizetti, köklüi bir müzik geleneğinin temsilcisidir. Ünlü İtalyan opera bestekârı Gaetano Donizetti'nin büyük kardeşi olan Giuseppe, melodilerle dolu bir evde büyüdü. İlk nota eğitimini amcası Carini Donizetti'den alan genç yetenek, memleketindeki müzik okuluna kaydolmak istese de ilerlemiş yaşından ötürü kapıdan geri çevrildi. Bu engel onu yıldırmadı; nitekim kardeşinin de hocalığını yapan Alman müzik adamı Simon Mayr'dan özel dersler alarak kendisini yetiştirmeyi başardı. 1808 yılına gelindiğinde, Avrupa'yı kasıp kavuran Napolyon Bonapart'ın ordusuna katılan Donizetti, tam beş sene boyunca Avusturya ve İspanya seferlerinde bandocu sıfatıyla görev yaptı. Napolyon'un 1814 yılında Elba Adası'na sürgün edilmesinin ardından sadakatini koruyarak onunla birlikte adaya giden müzisyen, imparatorun Fransa'ya dönüş yolculuğunda da yanı başındaydı. Ancak 19 Haziran 1815'teki tarihi Waterloo Muharebesi yenilgisiyle birlikte ordudan ayrılarak yeni bir yola girdi. Napolyon döneminin kapanmasıyla Sardunya Krallığı hizmetine geçerek 1821 yılında Casale alayında bando şefliğini üstlendi.
İstanbul Daveti ve Mûsikâ-i Hümâyûn Dönemi
Osmanlı tahtında oturan Sultan II. Mahmut, 1826 senesinde tarihi Mehterhâne-i Hâkanî'yi lağvederek yerine modern bir askeri bando kurma kararı aldı. Sardunya Krallığı'nın İstanbul elçisinin arabuluculuğu sayesinde Fransız Marquel öncülüğünde temelleri atılan ilk bando saray tarafından beğenilmeyince, bu kurumu baştan aşağı düzenlemesi için Giuseppe Donizetti İstanbul'a davet edildi. Yanında Avrupalı tarzda yapılandırılacak bando için gerekli enstrümanları da taşıyan İtalyan şef, 17 Eylül 1828 günü payitahta ayak bastı. İstanbul'daki görevine hızlı başlayan Donizetti, gelişinden yalnızca bir ay sonra kurduğu bu yeni bando ile ilk görkemli konserini gerçekleştirdi. Kısa sürede sarayın takdirini kazanan sanatkâr, 1828 yılında padişah için özel olarak bestelediği Mahmudiye Marşı ile büyük sükse yaptı. Bu eser, tam 11 yıl boyunca devletin resmi marşı olarak çalındı. II. Mahmut'un ardından tahta geçen Sultan I. Abdülmecit döneminde de üretimini sürdüren Donizetti, yeni padişah adına 22 yıl boyunca resmi marş kabul edilen Mecîdiye Marşı'nı besteledi. Her iki eser de yaratıcılarının adandığı padişahların dönemlerinde milli marş mertebesinde törenlerde seslendirildi.
Saraydaki Nüfuzu, Öğrencileri ve Mirası
Osmanlı sarayında büyük saygı gören Giuseppe Donizetti, müzikal başarılarının ödülü olarak Sultan I. Abdülmecit tarafından Paşa unvanı ile taltif edildi. Kariyerinin başlarında miralay rütbesi alıp Bey olarak hitap edilen müzisyen, ömrünün son demlerinde mîrlivâ rütbesine yükseltilerek resmen Donizetti Paşa oldu. Doğu ezgileri ile Batı'nın çok sesli müzik yapısını birleştirmek için yoğun mesai harcayan İtalyan usta, bazı geleneksel Türk müziği eserlerini çok sesli sisteme uyarladı. Kendi bestelerinde Türk makamlarını kullanmaya bilhassa dikkat eden sanatçı, üç haneden oluşan özgün bir Sofyan Şevkefzâ Peşrev kaleme aldı. Çalışmaları uluslararası alanda da yankı buldu; II. Mahmut'tan İftihar Nişanı, I. Abdülmecit'ten Mecîdî Nişanı ve Fransa hükümetinden Légion d'honneur nişanını göğsüne taktı. Sarayda sadece bir şef değil, aynı zamanda çok sayıda yetenekli ismi yetiştiren bir hoca oldu. Şefin yetiştirdiği seçkin öğrenciler şunlardır:
- Necip Paşa, Osman Paşa ve Hacı İbrahim Paşa
- Süleyman Paşa, Neşet Paşa ve Albay Halil Bey
- Yarbay Âtıf Bey, Sultan I. Abdülmecit ve Nigâr Kalfa
Tam 28 yıl boyunca Osmanlı İmparatorluğu'na sadakatle hizmet eden ve İstanbul'u kendi evi gibi benimseyen Donizetti Paşa, 12 Şubat 1856'da bu şehirde 68 yaşında hayata gözlerini yumdu. Vefatının ardından cenazesi üç hafta boyunca Beyoğlu'nda bulunan Santa Maria Kilisesi'nde korundu. Ardından 6 Mart 1856'da İstanbul Şişli'de yer alan Santa Esprit Kilisesi'nin mezarlığına nakledilerek ebedi istirahatgahına tevdi edildi. Bugün Beyoğlu'nun Pera bölgesinde onun anısını yaşatan Palazzo Donizetti Hotel bulunmaktadır.