Cumhuriyet döneminin en özgün sanat hareketlerinden biri olan çok sesli Türk müziği girişiminin öncülerinden Hasan Ferit Alnar, geleneksel Türk musikisi ögeleriyle Batı müziği disiplinlerini bir araya getiren sıra dışı bir bestecidir. Ülkemizin müzik tarihindeki en önemli dönemeçlerden biri kabul edilen Türk Beşleri grubu içinde yer alan Alnar, 11 Mart 1906 tarihinde İstanbul'un Saraçhane semtinde dünyaya gözlerini açtı. Yaşamı boyunca ürettiği benzersiz eserlerle ulusal kültürün modern dünyadaki temsilcisi haline gelen sanatçı, 26 Temmuz 1978'de Ankara'da vefat etti. Kanun ve Klasik Kemençe gibi geleneksel enstrümanlara olan hakimiyetiyle de öne çıkan Alnar, hem yurt içinde hem de uluslararası alanda büyük saygınlık kazandı.
Geleneksel Melodilerden Batı Disiplinine Uzanan Yolculuk
Müzikal kimliğinin şekillenmesinde ailesinin payı oldukça büyüktür. PTT Genel Müdürü olan babası Hüseyin Bey ve ud ile kanun icra eden annesi Saime Hanım sayesinde ev ortamında geleneksel sanat müziği atmosferini soludu. Ailenin ilk çocuğu olan Ferit'in üstün matematik ve müzik yeteneği henüz çocukken kendisini gösterdi. Sekiz yaşındayken lisan öğrenmesi amacıyla gönderildiği Alman okulunda Batı'nın çok sesli müziğiyle ilk temasını gerçekleştirdi. Ancak gençlik yıllarında asıl odak noktası kanun ve klasik kemençe oldu.
Genç yaşta üretkenliğini gösteren yetenek, henüz on üçündeyken Tahirbuselik makamındaki ilk longasını yazdı. On altı yaşındayken ise 'Kelebek Zabit' adında tek sesli bir operet bestelemeyi başardı. Lise döneminde Fahri Kopuz önderliğindeki Darüttalim-i Musiki topluluğuna katılarak beş yıl boyunca kanun ve kemençe çaldı. Bu dönemde çevresinde 'Kanuni Ferit Efendi' lakabıyla anılmaya başladı. Toplulukla beraber Şehzadebaşı'ndaki kıraathanelerde dinletiler gerçekleştirdi, düğün ve eğlencelerde sahne aldı. Bu turneler kapsamında İzmir ve Batı Anadolu şehirlerinin yanı sıra Berlin ve Kahire gibi dış merkezlere de gitti. Berlin gezileri sırasında Alman Polydor firmasına plaklar doldurdu ve 1923 yılında ilk basılı eseri olan '10 Saz Semaisi'ni yayınladı.
Aynı yıl, Türk sanat müziğinin duayen bestecilerinden Hüseyin Sadettin Arel ile yollarının kesişmesi hayatının dönüm noktası oldu. Arel'den aldığı armoni dersleriyle ufkunu genişletti. Arel'in İzmir'e gitmesi üzerine, dönemin saygın müzisyenlerinden Edgar Manas ile armoni, füg, kontrpuan ve piyano çalışmalarını üç yıl sürdürdü. Bir yandan İstanbul Sultanisi'nde eğitim görürken, diğer yandan Güzel Sanatlar Akademisi Mimarlık Bölümü'ne geçiş yaptı. Ancak Berlin seyahatinde tanıştığı ünlü besteci Franz Schreker'in onun çok sesli eserlerine ilgi göstermesi üzerine mimarlık eğitimini yarıda bıraktı. 1927 yılında annesi ve kardeşiyle birlikte Viyana'ya taşınarak tamamen müziğe yöneldi.
Viyana Yılları ve Çok Sesli Müziğin Zirvesi
Avusturya'nın başkentinde Viyana Devlet Müzik Akademisi'ne kaydolan sanatçı, Joseph Marx ile bestecilik eğitimi alırken Oswald Kabas ile orkestra şefliği üzerine yoğunlaştı. Bu akademik dönemde tamamen çok sesli müziğe kanalize olan Alnar, 'Türk Suiti' (1928), 'Trio Fantezi' (1928) ve 'Keman ve Piyano için Süit' (1930) gibi önemli ilk eserlerini Viyana ve İstanbul'da dinleyicilerle buluşturdu.
Eğitimine devam ederken sinema dünyasına da adım atarak Paris'e gitti. Ünlü yönetmen Muhsin Ertuğrul ile tanışarak Türk sinema tarihinin erken dönem yapıtlarından 'İstanbul Sokaklarında' (1931) filminin müziklerini hazırladı. Ertuğrul'un teşvikiyle, 1931-1932 kış tatili sırasında Galip Arcan tarafından Fransız komedisinden adapte edilen 'Yalova Türküsü' operetini besteledi. Bu çalışma onu Türk müzik tarihinin ilk müzikli komedi yazan bestecisi ünvanına kavuşturdu.
1932 yılında Türkiye'ye dönen sanatçı, İstanbul Şehir Tiyatrosu'nda orkestra şefliği ve Belediye Konservatuvarı'nda müzik tarihi öğretmenliği görevlerini üstlendi. Bu verimli döneminde ürettiği 'Prelüd ve Dans' adlı eseri, 3 Nisan 1935'te Viyana Senfoni Orkestrası tarafından eski hocası Oswald Kobasto yönetiminde icra edildi. Aynı dönemde bestelediği 'Sekiz Piyano Parçası' çalışmasını ise eski hocası Hüseyin Sadettin Arel'e ithaf etti.
Orkestra Şefliği ve Müzikal Mirası
Hasan Ferit Alnar, müzik hayatının ilerleyen yıllarında idari ve eğitici rolleriyle de Türk sanatına yön vermeyi sürdürdü.
- 1946 ile 1952 yılları arasında Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası şefliği görevini yürüterek orkestranın gelişimine büyük katkı sağladı.
- 1955-1960 yılları arasında ise Ankara Operası Genel Müzik Müdürlüğü pozisyonunda bulunarak operanın kurumsallaşmasında kritik rol oynadı.
- 1961'de emekliliğe ayrıldıktan sonra Viyana'da yaşayarak Orta Avrupa kentlerinde orkestralar yönetti ve Türk müziğini yurt dışında temsil etti.
1964 yılında Türkiye'ye dönen Alnar, Ankara Devlet Konservatuvarı'nda armoni, form bilgisi ve orkestralama alanlarında dersler vererek yeni nesil Türk müzisyenlerinin yetişmesinde pay sahibi oldu. Vefatına kadar bu görevini sürdüren büyük ustanın en bilinen ve en çok ses getiren eserleri arasında Kanun ve Yaylı Sazlar Orkestrası İçin Konçerto ile Viyolonsel Konçertosu gelmektedir. Geleneksel ezgileri çağdaş Batı formlarıyla kusursuz bir şekilde harmanlayan sanatçı, Türk müziğinde kalıcı ve derin izler bırakmıştır.