Hasan Fehmi Kolay, 1875 yılında Denizli'nin Babadağ ilçesinde dünyaya gelen, hem hukukçu kimliğiyle adalete hizmet etmiş hem de Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında halkın temsilciğini üstlenmiş önemli bir Türk devlet adamıdır. Yükseköğreniminin ardından yurdun birçok bölgesinde savcılık ve mahkeme başkanlığı yapan Kolay, milli mücadele yıllarında siyasi sorumluluk alarak kararlı duruşunu sergilemiştir.
Hukuk Eğitiminden Savcılık Yıllarına
Gençlik yıllarında hukuk alanına yönelen Hasan Fehmi Bey, 1898 senesinde İstanbul Hukuk Mektebi'nden başarıyla mezun olmuştur. Diplomasını aldıktan sonra adaletin tesisi için memuriyet hayatına adım atmış ve birçok kritik noktada vazifeler icra etmiştir. Deneyimli hukukçunun kariyeri boyunca üstlendişi önemli görevler şunlardır:
- Çorum, Niğde ve Perşembe bölgelerinde yürütülen savcı yardımcılıkları,
- İzmir Bidayet Mahkemesi Başkanlığı görevi,
- Halep İstinaf Savcılığı ve Bursa İstinaf Mahkemesi Başkanlığı makamları.
Bu kritik adli rollerde gösterdiği üstün başarılar, onun yargı camiasında hızla tanınmasını ve saygı kazanmasını sağlamıştır.
Milli Mücadele Dönemi ve Siyasi Yaşamı
İstanbul'da faaliyet gösteren Damat Ferit Hükûmeti, kendi iradesi ve isteği dışında onu zorla Kastamonu'ya tayin etmek istemiştir. Bu durum onun meslek hayatını değiştirdi. Kendisine dayatılan bu kararı kabul etmeyerek boyun eğmeyen tecrübeli hukukçu, hakimlik görevinden hemen çekilmiştir. İstifasının ardından Bursa'ya yerleşerek bir müddet serbest avukatlık yapmış, vatanın işgal altında bulunduğu o karanlık ve zorlu günlerde halka bu yolla hizmet etmeyi kararlılıkla sürdürmüştür. Bursa halkı onu yalnız bırakmadı. Nitekim milli iradenin tecelli ettiği 1920 senesinde Bursa'dan milletvekili seçilerek meclise girmeyi başarmıştır. Siyasi alanda da aktif rol üstlenmiştir.
Adalet Kürsüsünde Son Görev ve Vefatı
Milletvekilliği görevini büyük bir kararlılıkla sürdürdüğı sırada, yargı alanındaki derin birikimi nedeniyle Sivas Temyiz Heyeti Hukuk Dairesi Başkanlığı'na getirilmiştir. Adalet dağıtma konusundaki hassasiyeti ve dürüstlüğüyle bilinen Hasan Fehmi Bey, devlet kademelerinde her zaman saygıyla karşılanan bir isim olmuştur. Görevi 1921'de Ceza Dairesi Başkanlığı yapıldı. Son nefesine kadar ülkesi için çalışan değerli vatansever, 14 Kasım 1922 tarihinde Sivas Hükûmet Konağı'nda yer alan makam odasında hayata gözlerini yummuştur. Genç yaşta vefat eden bu değerli hukukçunun bıraktığı onurlu miras, Türk adalet tarihinde saygın bir yer edinmiştir.