Türk milli mücadelesinin en kritik safhalarında dini ve manevi liderliğiyle ön saflarda yer alan Hasan Fahri Polat, 1874 yılında Trabzon Vilayeti'nin Şiran kazasında doğmuştur. O, vatanının bağımsızlığına inanmış bir din adamıdır. Aldığı derin dini eğitim sayesinde kısa sürede bölgesinde büyük nüfuz kazanmıştır. Milli direniş hareketinin örgütlenmesinde aktif görevler üstlenmiştir. Tarihi Erzurum Kongresi'nde Şiran delegesi olarak bulunmuş ve açılış ile kapanış dualarını bizzat okumuştur. Bu dualar, Mustafa Kemal Atatürk'ün büyük takdirini celbetmiştir. Ömrünün son demlerini başkentte geçiren vatansever alim, 3 Aralık 1950 tarihinde Ankara'da vefat etmiş ve Cebeci Asri Mezarlığı'na defnedilmiştir.
Medrese Yıllarından Müderrisliğe Uzanan Eğitim Hayatı
Genç Hasan Fahri Polat, ilim yolculuğuna doğduğu Sarıca Köyü yakınlarındaki Şiran Fevziye Medresesi bünyesinde adım atmıştır. Buradaki eğitimini başarıyla tamamlayarak 1905 yılında icazet almıştır. Eğitim aşkıyla dolu olan genç alim, Şiran Fevziye Medresesi'ndeki eğitimini tamamladıktan sonra ilmi birikimini en üst seviyeye taşımak amacıyla Erzincan ve Trabzon medreselerinde yüksek tahsilini büyük bir azimle nihayete erdirmiştir. Eğitimini bitirdikten sonra Trabzon Müftü Medresesi bünyesinde müderris olarak ders vermeye başlamıştır. Özellikle Mesnevi Şerhi ve tefsir alanında verdiği derslerle kısa sürede çevre vilayetlerde büyük bir üne kavuşmuştur. Halkın sevgisini ve sayısını kazanan Polat, memleketinde Şiran Müftüsü unvanıyla tanınmıştır.
Milli Mücadele Dönemi ve Teşkilat-ı Mahsusa Yılları
Vatan savunmasını kutsal bir görev addeden Müftü Hasan Fahri Efendi, çok genç yaşta milli hareketlerle ilgilenmeye başlamıştır. Bu süreçte Osmanlı Devleti'nin son dönemindeki gizli teşkilatlanma olan Teşkilat-ı Mahsusa bünyesinde de bir süre aktif faaliyetlerde bulunmuştur. Mondros Mütarekesi sonrasında işgal tehlikesi altındaki memleketi Gümüşhane'ye dönen vatansever din adamı, buradaki milli uyanışın ve sivil dayanışma hareketlerinin organize edilmesinde son derece önemli katkılar sunarak halka adeta umut olmuştur. Halkı işgallere karşı uyandırmak amacıyla sivil ve manevi bir direniş cephesi kurmuştur. O, milli uyanışı sağlayan en önemli şahsiyetlerden biri olmuştur.
Erzurum Kongresi, Cumhuriyet Önerisi ve Atatürk ile Dostluğu
Milli iradenin şekillendiği tarihi Erzurum Kongresi'ne Şiran temsilcisi sıfatıyla katılan Hasan Fahri Polat, kongrede son derece kritik bir rol oynamıştır. Toplantılarda imalı bir biçimde Cumhuriyet yönetiminin kurulmasını teklif eden delegeler arasında en ön safta yer almıştır. Kongrenin açılış ve kapanış merasimlerinde okuduğu etkileyici dualar, mecliste hazır bulunan Mustafa Kemal Paşa'nın derin dikkatini çekmiştir. Kongre sonrasında Şiran'a dönmekte olan Müftü Efendi'yi, aralarında Mustafa Kemal Paşa'nın da bulunduğu kalabalık bir delege grubu Ilıca'ya kadar büyük bir saygıyla uğurlamıştır. Burada Mustafa Kemal Paşa, kendisine Heyet-i Temsiliye namına 9 Ağustos 1919 tarihli bir teşekkür ve takdir mektubu takdim etmiştir. Cumhuriyet'in kuruluş sancılarının yaşandığı sonraki dönemlerde de aralarındaki bu güçlü manevi bağ hiç kopmamıştır. Mustafa Kemal Atatürk, sonraki dönemlerde kıymetli Müftü Efendi'nin Birinci Büyük Millet Meclisi bünyesinde milletvekili olarak yer almasını ve kurucu mecliste vatanın istikbali için canla başla çalışmasını canıgönülden arzu etmiştir. Ancak Hasan Fahri Polat, halkın içinde kalıp irşad görevine devam etmenin memleket için çok daha yararlı olacağını ifade etmiştir. Müftü Efendi, bu ulvi görevi meclis üyeliğine tercih etmiştir. Bu fikrini Atatürk'e gönderdiği tarihi mektupla iletmiştir. Müftü Efendi, mektubunda halkı büyük hedeflere hazırlamanın memleket için lüzumlu ve hayırlı olduğunu savunmuştur. Mustafa Kemal Paşa, din aliminin bu samimi ve vatanperver duruşunu takdir ederek onun halkın arasında kalma isteğini kabul etmiştir.
Hasan Fahri Polat'ın Tarihi Mirası ve Başarıları
Ömrünü ilme, irşada ve vatan müdafaasına adamış olan Şiranlı Müftü Hasan Fahri Efendi'nin öne çıkan hizmetleri şu şekilde sıralanabilir:
- Şiran Fevziye Medresesi, Erzincan ve Trabzon'da yüksek dini eğitimini tamamlayarak bölgenin en saygın müderrislerinden biri haline gelmesi,
- Teşkilat-ı Mahsusa bünyesinde genç yaşta milli istihbarat ve savunma faaliyetlerine katılması,
- Mondros Mütarekesi sonrası Gümüşhane ve çevresindeki direniş ve dayanışma teşkilatlarının kuruluşuna liderlik etmesi,
- Erzurum Kongresi'nde Şiran delegesi olarak yer alıp, gelecekteki Cumhuriyet idaresini imalı biçimde ilk teklif eden delegelerden olması,
- Kongrenin açılış ve kapanış dualarını yaparak Mustafa Kemal Atatürk'ün takdir mektubunu bizzat teslim alması.