1515 yılında Hırvatistan'ın Viganj kasabasında dünyaya gelen Piyale Paşa, Osmanlı İmparatorluğu'nun en uzun süre kaptan-ı derya makamında kalan deniz komutanlarından biridir. Hırvat bir babanın oğluydu; bu baba sonradan Müslüman olarak Abdurrahman adını aldı. Piyale, 29 Ağustos 1526'daki Mohaç Muharebesi'nin ardından Macaristan'dan devşirilen çocuklar arasında yer aldı ve Enderun'a getirilerek yetiştirildi. On dört yılı aşan kaptan-ı deryalık süresince Batı Akdeniz'den Doğu Akdeniz'e uzanan geniş bir coğrafyada pek çok kale, ada ve şehri Osmanlı'ya kattı; 21 Ocak 1578'de İstanbul'da, 63 yaşında hayatını kaybetti.
Saraydan Denize: Yükseliş Yılları
1547'de Kapıcıbaşı unvanıyla Enderun'dan ayrılan Piyale, önce Gelibolu Sancakbeyliği görevini üstlendi. Kırkına yaklaşırken Bahriye Beylerbeyliği payesiyle ödüllendirildi; 21 Aralık 1553'te hayatını kaybeden Kaptan-ı Derya Sinan Paşa'nın ardından bu en yüksek denizcilik makamına getirildi.
İlk büyük seferlerinde Turgut Reis ile iş birliği yapan Piyale, 1555 ilkbaharında altmış parçalık bir filo ile Batı Akdeniz'e açıldı ve Fransa'ya yardım misyonunu tamamladı. Bir yıl sonra Cezayir'deki Oran'ı almaya girişti; ancak İspanyol Kont Alcaudete ile Fas Sultanı Mohammed es-Şeyh arasındaki ittifak bu seferin önüne geçti. Direnç bulmadığı noktalarda tablo çok farklıydı: 1557'de Bizerte'yi Osmanlı'ya kattı, 1558'de Majorca'ya akın düzenleyerek Balear Adaları'nı devraldı. Kanuni Sultan Süleyman bu başarıların karşılığında Piyale'ye Cezayir Beylerbeyi payesini verdi.
Cerbe Zaferi ve Akdeniz'deki Üstünlük
1558, Piyale Paşa'nın kariyerinde belirleyici bir dönüm noktası oldu. Turgut Reis'in donanmasıyla birleşerek Sakız ve Cerbe adalarını fethetti; İspanya, İtalya ve Fransa sahillerindeki 67 küçük adayı da sancak altına aldı. Bu hamleler II. Felipe'nin deniz gücünü sarstı ve ünlü komutanlarını esir düşürdü.
Bunun üzerine İspanya, Papalık Devleti, Malta, Napoli, Cenova ve Floransa büyük bir ittifak kurarak Cerbe'yi yeniden ele geçirdi. Yanıt 9-14 Mayıs 1560'ta geldi: Cerbe Deniz Muharebesi'nde Osmanlı donanması bu ittifak filosunu ağır bir yenilgiye uğrattı. Don Alvaro de Sande başta olmak üzere pek çok komutan esir alındı; ada yeniden Osmanlı'ya geçti. Zaferle İstanbul'a dönen Piyale, 1562'de II. Selim'in kızı Gevherhan Sultan ile evlendi; bu birliktelikten 7 oğlu ve 4 kızı dünyaya geldi.
Sonraki yıllarda seferler hiç durmadı. 1564'te İspanya'nın elindeki Peron de Velz adasını devraldı. 1565'te Turgut Reis ile birlikte Malta'yı kuşattı; Turgut Reis'in çatışmada hayatını kaybetmesi üzerine kuşatmayı kaldırmak zorunda kaldı. 1566'da 70 kadırga ile Ceneviz yönetimindeki Sakız adasını fethetti, ardından İtalya kıyılarını yağmalayarak İstanbul'a döndü.
Vezirlik, Kıbrıs Seferi ve Miras
1568, Piyale Paşa'nın yalnızca deniz değil, devlet kademesinde de öne çıktığı yıl oldu. Kubbe Vezirlerine dahil edilerek Osmanlı tarihinde vezir payesi kazanan ilk deniz komutanı unvanına ulaştı; üçüncü vezir sıfatıyla donanmanın başına geçmeyi sürdürdü. 1570'te Lala Mustafa Paşa serdarlığında Kıbrıs seferine katıldı. 180 kadırga, 10 mavna ve 170 küçük deniz aracından oluşan 360 parçalık filoya yüklediği 60 bin kara askerini Kıbrıs sahillerine çıkardı; bu hizmetin karşılığında ikinci vezirlik payesi verildi. İnebahtı yenilgisinin ardından başlatılan gemi inşa seferberliğinde Kılıç Ali Paşa ile omuz omuza çalıştı; Mayıs 1573'te bir kez daha Akdeniz'e açıldı ve Kasım'da Kalabria Kalesi'nden aldığı esir ve ganimetlerle döndü.
21 Ocak 1578'de idrar yollarındaki rahatsızlık nedeniyle 63 yaşında hayatını kaybeden Piyale Paşa, Kasımpaşa'daki Büyük Piyale Paşa Camii türbesine defnedildi. Arkasında köklü bir hayır külliyesi bıraktı:
- Kasımpaşa'da kendi adını taşıyan iki cami
- Eyüp'te bir mescit
- Mahmutpaşa'da han, sebil ve sıbyan mektebi
- Kilitbahir ile Sakız Adası'nda cami, han, hamam ve çeşme
- Üsküdar'da kendi adıyla anılan bir bahçe
Bu eserler, bir Hırvat devşirme çocuğun Enderun'dan Osmanlı'nın zirvesine uzanan serüveninin yalnızca deniz savaşlarında değil, taş ve harç üzerinde de derin izler bıraktığını ortaya koyar.