İlk yılları ve ailesi
Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, 1634 veya 1635'te Merzifon'un ilçeye en yakın köylerinden Mirince'de (bugünkü Karamustafapaşa köyü) doğdu ve 25 Aralık 1683'te Belgrad'da öldü. Bölgenin sipahi ileri gelenlerinden Oruç Bey'in oğludur; annesi Abide Hatun'dur. Dört yaşında yetim kaldı. Babasının yakın arkadaşı Köprülü Mehmed Paşa tarafından yaşıtı Köprülü Fazıl Ahmed Paşa ile birlikte yetiştirildi. Sonra Köprülü Mehmed Paşa'nın kızı Saliha Hanım ile evlenerek onun damadı oldu. IV. Mehmed döneminde 3 Kasım 1676-15 Aralık 1683 arasında yedi yıl bir ay on iki gün sadrazamlık yapan Osmanlı komutan ve devlet adamıdır.
Osmanlı-Lehistan Savaşı
1672-1677 Lehistan seferleri sırasında serdarlığı önce Köprülü Fazıl Ahmed Paşa yürüttü, sonra Kara Mustafa Paşa serdar oldu. 1672'de Kamaniçe seferine Sultan IV. Mehmed de katıldı; 5 Haziran-9 Aralık 1672 arasındaki bu seferde Podolya üzerine gidildi, Kamaniçe dahil birçok şehir ve kale alındı ve Lemberg (Lviv) şehri kuşatıldı. Lehler Kırım Hanı aracılığıyla barış istedi. Ekim 1672'de Bucaş ordugâhında başlayan müzakerelerle Bucaş Antlaşması imzalandı; antlaşmanın Türkçe metnini Kara Mustafa Paşa mühürleyip Lehistan elçisine verdi. Bu galibiyetle Osmanlılar Güney Ukrayna'daki Kazak bölgelerinin koruyucusu oldu, Kamaniçe merkezli Podolya Eyaleti kuruldu, Osmanlı sınırı tarihinin en kuzey noktasına ulaştı ve Lehistan-Litvanya Birliği yıllık vergi vermeye mecbur bırakıldı. Osmanlı idaresi Podolya'da 1699'a kadar sürdü. Ekim 1676'da imzalanan İzvança Antlaşması koşulları Lehistan için Bucaş'tan biraz daha elverişliydi.
Sadrazamlık ve Rus savaşı
3 Kasım 1676'da Edirne'de Sadrazam Fazıl Ahmed Paşa'nın ölümüyle sadrazamlığa getirildi. Sadrazam olduktan sonra uğraştığı ilk sorun Ukrayna'daki Kazak Hetmanlığı'nın kime bağlı olacağıydı. Temmuz 1677'de Şeytan İbrahim Paşa serdarlığında başlayan I. Çehrin Seferi'nde Çehrin kalesi 23 gün kuşatıldı; büyük bir Rus ordusunun geldiği haberi üzerine 29 Ağustos'ta kuşatma bırakıldı. 1678'de bizzat serdar olarak başlattığı II. Çehrin Seferi'nde Osmanlı ordusu Ukrayna'da ilerleyip 21 Ağustos 1678'de Çehrin'i ele geçirdi. Savaş taraftarı olan Kara Mustafa Paşa, Rusya Çarlığı barış isteyince barışı kabul etti; 31 Ocak 1681'de Rusya Çarlığı ile Osmanlı Devleti ve Kırım Hanlığı arasında antlaşma imzalandı.
II. Viyana Kuşatması ve sonu
1672-1676 Osmanlı-Lehistan ve 1676-1681 Osmanlı-Rus savaşlarındaki başarılarına rağmen, II. Viyana Kuşatması ile özdeşleşen sadrazamdır. Kuşatmanın hüsranla sonuçlanması üzerine idam edildi. Bedeni Belgrad'da bir camiye, kafası ise Edirne'de bulunan Sarıca Paşa Camii haziresine gömüldü.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Merzifonlu Kara Mustafa Paşa maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.