Kimdir
IV. Murad, 27 Temmuz 1612'de İstanbul'da Topkapı Sarayı'nda doğdu ve 8 Şubat 1640'ta öldü. Murad Gazi ya da divan edebiyatındaki mahlasıyla Murâdî olarak da bilinir. 1623-1640 arasında hüküm süren 17. Osmanlı padişahı ve 96. İslam halifesidir. Sultan I. Ahmed ile Kösem Sultan'ın oğludur. Sert yönetim tarzı ve koyduğu katı yasaklarla, özellikle içki yasağı ve gece sokağa çıkma yasağıyla tanınır.
Tahta çıkışı ve naiplik dönemi
Aklî dengesi yerinde olmayan amcası I. Mustafa'nın yerine, henüz 11 yaşındayken saray komplosuyla 10 Eylül 1623'te tahta çıktı. Eyüp Sultan Türbesi'nde Aziz Mahmud Hüdayi'nin elinden kılıç kuşandı. Tahta çıktığında sünnetsiz olduğu için cülusunun beşinci günü sünnet edildi. Dönemde imparatorlukta can ve mal güvenliği neredeyse kalmamış, hazine tükenme noktasına gelmişti. Abaza Paşa isyanı ve Bağdat'ın Safevîler'den geri alınması çözülmesi gereken başlıca sorunlardı.
İlk dokuz yıl boyunca devleti annesi Kösem Sultan, saltanat naibesi unvanıyla yönetti; bir padişah adına devleti annesinin yönetmesi Osmanlı tarihinde bir ilktir. Bu dönemde Safevîler Irak'ı ele geçirdi, Kırım, Yemen, Lübnan ve Mısır'da isyanlar çıktı. Murad 1632'den itibaren yönetimde gücünü göstermeye başladı.
Yasakları ve sert yönetimi
Tütün ve kahveyi yasakladı. Yasağın nedeninin 1630'ların başındaki büyük İstanbul yangını olduğu bilinir; olası bir ayaklanmaya karşı önlem olarak kahvehaneler yıktırıldı. Meyhane ve kahveler yeniçeri ve isyancıların toplanma yeri hâline gelmişti. Oldukça sert ve disiplinli bir kişiliği vardı; emirlerinin yerine getirilip getirilmediğini anlamak için kıyafet değiştirerek halk arasında dolaşırdı. Kızdığında kolaylıkla ölüm cezası verdiği için halk üzerinde büyük bir korku yarattı. 1634'te yolun karını temizletmediği gerekçesiyle İznik kadısını idam ettirdi; şeyhülislam Ahîzâde Hüseyin Efendi'nin bu olayı eleştirmesi üzerine onu da öldürttü.
Döneminde Nef'i, Hezarfen Ahmed Çelebi, Lagari Hasan Çelebi, Evliya Çelebi ve Zekeriyazade Yahya Efendi gibi isimler yaşadı. Hicivleriyle ünlü şair Nef'i, Sadrazam Bayram Paşa hakkında hiciv yazınca 1635'te Murad'ın emriyle idam edildi.
Fiziksel gücü ve seferleri
IV. Murad, Osmanlı padişahları arasında fiziksel gücüyle ünlüdür; geniş omuzlu ve heybetli biri olarak anlatılır. Devrin tanınmış pehlivanlarıyla güreştiği, ağır gürz kullandığı, kılıç ve ok gibi silahları ustaca kullandığı belirtilir. Zaman zaman Enderun öğrencilerinin müsabakalarını izler, bazen aralarına katılırdı.
Saltanatının en önemli askerî olayı 1623-1639 Osmanlı-Safevî Savaşı'dır. Revan Seferi ile Doğu Anadolu, Ahıska, Revan ve Kafkaslar'ın önemli bir bölümü ele geçirildi. Anadolu, Kanuni Sultan Süleyman'dan beri ilk kez padişahını kendi topraklarında gördü. Bu savaşın sonucunda yaklaşık iki yüzyıl boyunca Kafkasya iki imparatorluk arasında paylaşıldı ve günümüzdeki Türkiye, İran ve Irak sınırlarının kabaca temelleri oluştu.
Ölümü ve ailesi
Revan Seferi sırasında ortaya çıkan siroz ya da nikris olarak belirtilen hastalık nedeniyle sağlığı bozuldu; kısa süre düzelse de Kasım 1639'da yeniden kötüleşti. 1640'ta henüz 27 yaşında öldü. Dönemi, Osmanlı'nın duraklama devrinde toparlandığı bir dönem sayılır; bu toparlanma ölümüyle bozuldu ve 1656'da Köprülü Mehmed Paşa'nın sadrazam olmasına kadar yeniden sağlanamadı.
Eşlerinden biri Ayşe Haseki Sultan'dır. Evliya Çelebi onun 32 çocuğu olduğunu belirtir; bunların hakkında bilgi vermemiştir. Erkek çocuğu olmadığı için yerine en küçük kardeşi Sultan İbrahim geçti.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki IV. Murat maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.