IV. Mustafa Kimdir?

Doğumu ve ailesi

IV. Mustafa, 8 Eylül 1779'da doğdu. 29. Osmanlı padişahı ve 108. İslam halifesidir. Babası I. Abdülhamid, annesi Ayşe Sineperver Sultan'dır. Babası öldüğünde 10 yaşındaydı ve III. Selim'in saltanatı boyunca sarayda özgürce bir hayat yaşadı. Hırçın bir tabiatı olduğu belirtilir. Hat sanatıyla uğraştı. Eşleri arasında Şevkinur Sultan, Dilpezir Sultan, Seyyare Sultan ve Peykidil Sultan anılır; Emine Sultan adlı bir kızı vardır.

Tahta çıkışı

Kabakçı Mustafa İsyanı sonunda tahttan indirilen amcazadesi III. Selim'in yerine 29 Mayıs 1807'de 28 yaşında tahta çıktı. Kabakçı Mustafa İsyanı sırasında III. Selim'in tahttan indirilmesine göz yumduğu, hatta buna neden olduğu ileri sürülür. 14 ay süren saltanatı döneminde imparatorluk iç karışıklıklarla çalkalandı. III. Selim'in ıslahat için kurduğu Nizam-ı Cedid 1 Haziran 1807'de ortadan kaldırıldı.

Saltanatı dönemindeki olaylar

IV. Mustafa'nın tahta çıkmasıyla imparatorluğun merkezî otoritesi çöktü. Devlet yönetiminde üst düzeydeki kişiler öldürüldü; III. Selim'in mabeyincisi Ahmed Muhtar Bey, Umur-ı Bahriye Nazırı Hacı İbrahim Efendi ve Sır Katibi Ahmed Faiz Efendi bunların arasındaydı. Nizam-ı Cedid ordusu dağıtıldı, yanlıları İstanbul'dan kaçtı ya da yakalanıp cezalandırıldı. Buna karşılık Kabakçı Mustafa ve isyanın diğer önemli isimleri devlet yönetiminde önemli mevkilere getirildi; Kabakçı Mustafa turnacıbaşılıkla Rumeli Kaleleri Nazırı ve Ağası oldu, Bayburtlu Süleyman Tersane-i Amire Sancak Kaptanı oldu. Osmanlı Devleti isyandan sonra yeniçerilere büyük tavizler verdi. Daha önce görülmemiş bir antlaşmaya göre isyanda ön planda olan yeniçeri ağaları ve yamaklar ceza almayacak, buna karşılık bir daha ayaklanmayacaktı.

Alemdar Mustafa Paşa ve sonu

III. Selim yanlıları Rusçuk ayanı Alemdar Mustafa Paşa'ya sığındı. 1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı'nda büyük başarılar göstermiş olan Alemdar Mustafa Paşa, III. Selim'i yeniden tahta çıkarmak için görüşmeler yaptı ve 16.000 kişilik ordusuyla İstanbul'a yürüdü. Hacı Ali Ağa'yı göndererek Kabakçı Mustafa'yı öldürttü (19 Temmuz 1808). Babıali'ye geldi, Arapzade Arif Efendi'yi şeyhülislam yaptı ve saraya gitti. IV. Mustafa, III. Selim'i padişah yapmak için geldiğini söyleyen şeyhülislamı kovdu, kardeşi Şehzade Mahmud ile III. Selim'in öldürülmesini emretti. III. Selim hemen öldürüldü; Şehzade Mahmud ise cariyelerin ve hizmetkârların yardımıyla sarayın çatısına kaçırıldı. Alemdar Mustafa Paşa, IV. Mustafa'yı tahttan indirip yerine II. Mahmud'u getirdi ve II. Mahmud onu sadrazam yaptı. Yeniçeriler IV. Mustafa'yı yeniden padişah yapmaya çalıştıkları bir ayaklanma sırasında, II. Mahmud'un emriyle IV. Mustafa 17 Kasım 1808'de boğduruldu. Babasının Eminönü'ndeki türbesine defnedildi.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki IV. Mustafa maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.