İstanbul'da, Topkapı Sarayı'nda 20 Mart 1725'te doğan I. Abdülhamit, Balık burcu özelliklerini taşıyan, adaletli ve merhametli bir Osmanlı padişahıdır. Rabia Şermi Sultan ile III. Ahmet'in oğlu olarak dünyaya gelen I. Abdülhamit, ağabeyi III. Mustafa'nın vefatı üzerine 21 Ocak 1774'te tahta çıkarak ömrünün sonuna kadar zorlu bir saltanat sürmüştür. Ülkedeki kötü gidişata son vermek için dirayetli yöneticiler seçse de, saltanatı boyunca kendisini zorlu savaşlar ve diplomatik krizlerin ortasında bulmuştur. Çalkantılı hükümdarlık yüllarının ardından, Özi Kalesi'nin kaybından duyduğu derin üzüntüyle 7 Nisan 1789'da 64 yaşında vefat etmiştir.
Küçük Kaynarca Antlaşması ve Kırım Siyaseti
Hükümdarlık makamına geçtiğinde, Osmanlı İmparatorluğu Rusya ile yıpratıcı bir savaş halindeydi. Kış şartları ve veba salgını barış görüşmelerinin tekrar başlamasını sağladı. Ahmet Resmi ve İbrahim Münib Efendiler'in gayretlerine rağmen Prens Repnin'in diplomatik baskısıyla 21 Temmuz 1774'te imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması, Türk tarihinin askeri ve hukuki anlamda en ağır belgelerinden biri olarak kabul edilir.
Bu ağır antlaşmayla Müslüman ve Türk nüfusa sahip Kırım Vilayeti bağımsız hale gelerek elden çıktı. Yenikale, Kerç, Azak ve Kılburun kaleleri Rusya'ya devredilirken, Osmanlı savaş tazminatı ödemeyi de kabul etti. Rusya'ya kapitülasyon hakları verilirken, en tehlikeli madde ise Osmanlı topraklarındaki Ortodoksların himayesinin Ruslara verilmesi oldu. Böylece Rusya, Osmanlı'nın iç işlerine müdahale etme fırsatı yakaladı.
Fransa'nın ara buluculuğuyla 21 Mart 1779'da imzalanan Aynalıkavak Tenkihnamesi uyarınca Kırım'ın bağımsızlığı sürerken, Osmanlı padişahının halifelik hakları saklı kalmış ancak imparatorluk burayı geri almak için hiçbir askeri faaliyette bulunmayacağını kabul etmiştir. Bu anlaşmayla Osmanlı yönetimi, Rus yanlısı Şahin Giray'ın hanlığını tanımıştır. Ancak Rus orduları 1784'te Kırım'ı tamamen ilhak etti. Ordu savaşa hazır olmadığı için Osmanlı yönetimi bu duruma sessiz kalmak zorunda kaldı.
Askeri Islahatlar ve İç İsyanlar
I. Abdülhamit, bölgesel isyanları bastırmak ve askeri sahada yenilikler yapmak üzere önemli isimleri görevlendirdi. Asayişi sağlamak Kaptan-ı Derya Cezayirli Hasan Paşa'ya, ıslahatları yürütmek ise Sadrazam Halil Hamit Paşa'ya emanet edildi. Kapıkulu Ocakları'nın modernizasyonu amacıyla Fransa'dan uzman mühendisler getirildi.
Bu reformlar kapsamında Mühendishane-i Berri-i Hümayun (Devlet Kara Mühendishanesi) kuruldu. Lale Devri'nden beri atıl duran İbrahim Müteferrika matbaası yeniden faaliyete geçirildi. Kafkasya'da Türk nüfuzunu artırmak için Soğucak ve Anapa kaleleri tahkim edilerek Çerkez kabileleri itaat altına alınmaya çalışıldı.
Savaş Yılları, Özi Acısı ve Vefatı
Rusya ve Avusturya'nın 1781'de Osmanlı topraklarını paylaşma tasarıları üzerine, Sadrazam Koca Yusuf Paşa'nın girişimiyle Rusya'ya savaş ilan edildi. Böylece 1786-1792 Osmanlı-Rus Savaşı başladı. Avusturya da ittifak gereği Sırbistan ve Belgrad'a taarruz etse de başarılı olamadı. Ancak Boğdan'a bağlı Bukovina bölgesini işgal etti.
Osmanlı ordusu, Tameşvar eyaletindeki Muhadiye Geçidi'ni ele geçirerek 21 Eylül 1788'de bizzat Avusturya İmparatoru'nun ordusuna karşı Şebeş Savaşı'nı kazandı. Ne var ki, Rus cephesindeki durum aleyhe gelişti. Kuşatılan Özi Kalesi'nin düşmesi ve yaşanan büyük hezimet, I. Abdülhamit'i derin bir yasa boğdu. Yaşadığı üzüntüyü şu tarihi sözlerle dile getirdi:
Özi'nin düştüğü takriri âlimallah beni yeniden kederlendirdi; bu kadar Müslüman erkek, kadın, küçük ve büyüğün kâfir elinde kalması beni mahzun eyledi. Yârab! Sen Mâlik'ül-mülksün. Senden niyazım, ölmeden bu beldeleri tekrar Müslümanların eline geçtiğini bana göster.
Bu büyük kaybın acısına dayanamayan merhametli padişah, 7 Nisan 1789'da hayata gözlerini yumdu. Eminönü Bahçekapı'daki türbesine defnedilen hükümdarın ardından oğulları IV. Mustafa ve II. Mahmut da padişah oldu.
I. Abdülhamit, ömrü boyunca ülkeye pek çok mimari eser kazandırdı. Bu yapılar arasında şunlar yer alır:
- Beylerbeyi Camii ve yanındaki okul,
- Bahçekapı'da sebil, imaret, kütüphane ve türbe (şu an yerinde Dördüncü Vakıf Han bulunur),
- Emirgan'da cami ile tarihi çeşme,
- Medine'de yaptırdığı medrese.