Kahire'de 26 Mart 1868 tarihinde dünyaya gelen ve Mısır'ın modern tarihindeki en kritik dönemeçlerden birine liderlik eden I. Fuad (Ahmed Fuad), ülkesinin bağımsızlık mücadelesinde hem sarsıcı kararlarıyla hem de Osmanlı geçmişi ile Batı eğitimi arasındaki köprü rolüyle öne çıkan karizmatik bir devlet başkanıdır. Hidiv İsmail Paşa ile Feryal Kadınefendi'nin oğlu olan bu önemli figür, Osmanlı İmparatorluğu'nun seçkin subay kadrosundan gelip nihayetinde bağımsız Mısır'ın ilk kralı olma unvanını elde etmiştir. Siyasi çalkantıların, askeri işgallerin ve diplomatik manevraların gölgesinde geçen 68 yıllık ömrü, 28 Nisan 1936 tarihinde yine doğduğu şehir olan Kahire'de son bulmuştur. Onun liderlik dönemi, Mısır halkının bağımsızlık özlemiyle tahtın mutlak gücü arasındaki dengeleri kurma çabasıyla şekillenmiştir.
Avrupa'da Askeri Eğitim ve Osmanlı Sefareti Yılları
Küçük yaşlarda saray terbiyesiyle yetişmeye başlayan genç Fuad, ilk derslerini babasının Kahire'deki meşhur Abdeen Sarayı bünyesinde açtırdığı özel okulda aldı. Ancak babası İsmail Paşa'nın 1879 yılında İstanbul hükümeti (Bâbıâli) tarafından görevden el çektirilmesiyle ailenin hayatı bambaşka bir mecraya sürüklendi. Sürgün yılları sebebiyle eğitimine Avrupa'da devam etmek durumunda kalan Fuad, ülekeler arası yolculuklarla önce İsviçre'nin Cenevre şehrinde, ardından İtalya'nın Torino kentinde akademik donanımını artırdı. Seçkin bir askeri kariyer hedefleyen şehzade, 1885 yılında İtalyan Askeri Akademisi'ne adım atarak buradaki disiplinli eğitimi başarıyla tamamladı.
Akademiden mezuniyetinin ardından 1887'de Roma'da kraliyet ordusunda fiilen görev alan I. Fuad, daha sonra diplomasi dünyasına geçiş yaptı. Viyana'da bulunan Osmanlı sefaretinde askeri ataşelik görevini yürüten Fuad, bu görevin sonrasında İstanbul'a giderek padişah II. Abdülhamit'in fahrî yaverliğini yaptı. Payitahtta süvari binbaşısı rütbesiyle orduya hizmet eden askeri deha, 1892'de vatanı Mısır'a geri döndü. Kahire'de yeğeni Hidiv II. Abbas Hilmi Paşa'nın yaverliğini üstlenerek üç yıl boyunca saray içi dengeleri yakından gözlemleme şansı buldu. Bu süreç, onun gelecekteki devlet adamlığı kimliğinin olgunlaşmasında büyük pay sahibi oldu.
Rektörlükten Mısır Sultanlığına Uzanan Yol
I. Fuad sadece askeri ve diplomatik alanlarda değil, kültürel alanda da önemli adımlar attı. Kahire'ye dönüşünün ardından eğitim faaliyetlerine ağırlık veren tecrübeli yönetici, 1908 ile 1913 yılları arasında modern Kahire Üniversitesi'nin ilk rektörü olarak görev alarak ülkenin entelektüel gelişimine öncülük etti. Ağabeyi Hüseyin Kâmil'in vefatı üzerine, İngiliz himayesindeki Mısır'ın başına 9 Ekim 1917 tarihinde "sultan" unvanıyla geçti. Birinci Dünya Savaşı'nın zorlu koşullarında tahta oturan sultan, ülkesinin İngiliz protektorası altındaki sancılı dönemini yönetmek zorunda kaldı.
Savaş bittikten sonra Mısır'da bağımsızlık rüzgarları çok daha sert esmeye başladı. 1919-1922 yılları arasında düzenlenen protestolar, boykotlar ve yoğun imza kampanyaları İngiliz yönetimini köşeye sıkıştırdı. Bu mücadelenin ön saflarında ise Sa'd Zağlûl liderliğindeki ünlü Vefd grubu yer alıyordu. İngiltere, halkın bu kararlı direnişi karşısında 1922'de Mısır'ın bağımsızlığını tek taraflı olarak ilan etmek durumunda kaldı. Bağımsızlığın ilanıyla birlikte sultan unvanını bırakan Fuad, yeni dönemin ilk "kralı" olarak taç giydi.
Anayasa, Siyasi Mücadeleler ve Hilafet Arayışı
Kraliyet döneminde I. Fuad, 19 Nisan 1923'te yürürlüğe giren yeni anayasa ile kendi yetkilerini olağanüstü derecede genişletti. Bu durum, güçlü halk desteğine sahip milliyetçi Vefd Partisi ile saray arasında bitmek bilmeyen bir güç savaşı başlattı. Vefd Partisi'nin kazandığı seçimlerin ardından kurulan hükümetlerle çalışmak yerine, kendi kontrol edebileceği küçük siyasi oluşumları ve Ahmed Zivâr ile Muhammed Mahmûd gibi bağımsız siyasetçileri tercih eden kral, parlamentoyu tam dört kez feshederek iradesini dayatmaya çalıştı. Ancak Vefd Partisi, halkın sevgisiyle her seçimden zaferle çıkmayı başarıdı.
Kral I. Fuad'ın entelektüel derinliği, bildiği dillerle de kendini gösteriyordu. Çok iyi derecede Türkçe, İtalyanca ve Fransızca konuşan kral, orta düzeyde de İngilizceye hakimdi. Aynı zamanda İslami değerlere son derece bağlı bir lider olan Fuad, Türkiye Cumhuriyeti'nin 1924 yılında hilafeti kaldırmasının ardından halifelik makamına aday olduğunu açıkladı. Ancak bu talebi, diğer Arap dünyası liderleri tarafından kabul görmedi.
Kral'ın aile hayatı ve evlilikleri ise şu şekildedir:
- Şivekâr Hanım Efendi ile 30 Mayıs 1895 tarihinde evlenmiş, bu birliktelik 1898 yılında boşanmayla son bulmuştur.
- İkinci evliliğini 24 Mayıs 1919'da Nazlı Sabri ile yapmış ve bu evlilik ölümüne kadar sürmüştür.
- Evliliklerinden I. Faruk (Kral Faruk), Prens İsmail, Prenses Fevkiye, Prenses Fevziye, Prenses Faize, Prenses Faike ve Prenses Fethiye adlarında çocukları dünyaya gelmiştir.
- Kızı Prenses Fevziye, 1939 yılında İran Şahı Muhammed Rıza Şah Pehlevi ile evlenmiş ve 1948 yılında yollarını ayırmışlardır.
Hayatının son döneminde, komşu Habeşistan'ın İtalya tarafından işgal edilmesi üzerine İngilizlerle yeniden güvenlik iş birliği kurmak zorunda kalan yaşlı kral, bu ittifakın resmi anlaşmasını göremeden 28 Nisan 1936'da 68 yaşında yaşama veda etti. Onun vefatının ardından tahta oğlu Kral Faruk geçmiş ve babasının başlattığı kraliyet mirasını devralmıştır.