Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Tanzimat'tan cumhuriyete Türk toplumunun yaşadığı derin sosyolojik dönüşümleri romanlarında işleyen, edebiyat dünyasına yön verdiği kadar siyasi ve diplomatik görevleriyle de adından söz ettiren önemli bir Türk yazar ve diplomattır. 27 Mart 1889'da Kahire'de dünyaya gelen sanatçı, gençlik yıllarında adım attığı edebiyat dünyasından ömrünün sonuna kadar kopmamış, ülkesine hem meclis çatısı altında hem de büyükelçilik düzeyinde hizmet etmiştir. Kurucuları arasında yer aldığı Türk Dil Kurumu ve Anadolu Ajansı gibi milli kurumlarla kültürel kalkınmaya destek olan Karaosmanoğlu, 13 Aralık 1974'te Ankara'da yaşamını yitirmiştir.
Mısır'dan İzmir'e İlk Gençlik Yılları ve Edebi Uyanış
Yazarın kökenleri, Manisa'nın köklü Karaosmanoğlu Ailesi'ne uzanmaktadır. Babası Abdülkadir Bey, 1833 yılındaki işgal sırasında Kavalalı İbrahim Paşa'ya yakınlık gösterdiği için Mısır'a giderek onun konağına yerleşmişti. Abdülkadir Bey ile konakta yaşayan İkbal Hanım'ın evliliğinden doğan ikinci çocuk Yakup Kadri'dir. Mısırlı İbrahim Paşa'nın ölümünün ardından aile Türkiye'ye dönüş yaptı. Bu sebeple yazar, ilköğrenimini Manisa'da bulunan Fevziye Mekteb-i İptidaisi bünyesinde tamamladı. Takvimler 1903 yılını gösterdiğinde İzmir İdadisi'ne kaydoldu. Burada Şahabettin Süleyman ile kurduğu dostluk, çocukluğunda başlayan edebiyat merakının lise yıllarında iyice alevlenmesini sağladı. Ancak babasının vefat etmesi üzerine İzmir'deki lise eğitimini yarıda bırakmak mecburiyetinde kaldı.
1905 yılında annesiyle beraber yeniden Mısır'a dönen Yakup Kadri, buradaki Jön Türkler ile tanışınca memlekete dönme fikrinden vazgeçti. Bu yeni çevre sayesinde politikaya ilgi duymaya başladı. İskenderiye'deki bir Fransız okulunda ve ardından İsviçre Lisesi'nde eğitim alarak iki senede ortaöğrenimini tamamladı. Bu süreçte edindiği Fransızca sayesinde Flaubert, Maupassant ve Alphonse Daudet gibi batılı devlerin eserlerini okuma şansı buldu. Hatta Maupassant'tan yaptığı ilk öykü çevirilerini Şerafettin Mağmumi'nin yayımladığı 'Türk' adlı dergide okuyucularla buluşturdu.
Fecr-i Ati Topluluğu ve Toplumcu Dönüşüm
Türkiye'ye döndükten sonra edebiyat sahnesinde daha aktif roller üstlendi. Edebiyat hayatının başlangıcında Fecr-i Ati topluluğunun kurucu üyeleri arasında yer alarak bireysel sanat anlayışını benimsedi. Zamanla bu çizgisinden uzaklaşan yazar, toplumcu sanat anlayışını kabul ederek daha geniş kitlelere hitap etmeye yöneldi. Toplumun geçirdiği değişimleri gözlemleyerek bunları edebi eserlerine aktardı. Milli Mücadele döneminde aktif bir duruş sergileyerek vatanın bağımsızlık mücadelesine hem kalemiyle hem de fiilen destek verdi. Bu süreçte Mustafa Kemal Atatürk'ün en yakın dostları ve yol arkadaşları arasına katıldı.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun edebiyat dünyasındaki asıl şöhreti romanları vesilesiyle gerçekleşmiştir. Toplumun Tanzimat'tan itibaren geçirdiği değişimleri roman, öykü ve makale türlerindeki eserleriyle yansıtan yazarın en tanınmış kitapları arasında şunlar yer alır:
- Nur Baba
- Kiralık Konak
- Yaban
Milletvekilliği ve Diplomatik Misyonlar
Milli Mücadele'nin zaferle taçlanmasının ardından Yakup Kadri için yoğun bir siyasi kariyer başladı. TBMM bünyesinde II. ve III. dönemlerde Mardin Milletvekili olarak meclise girdi. IV. dönemde de Mardin Milletvekilliği görevini sürdürmekteyken, Tiran Elçiliği görevine atanması üzerine 27 Ekim 1934 tarihinde bu görevinden istifa etti. Siyasi faaliyetlerinin yanı sıra fikir dünyasını zenginleştirmek adına Kadro dergisinin kuruluşuna öncülük etti. Lakin kurucularından olduğu bu dergi, dönemin idarecileriyle fikir uyuşmazlığı yaşaması ve Kemalizm'i değiştirmeye çalışmakla itham edilmesi sebebiyle kapatıldı. Bu gelişmenin ardından Karaosmanoğlu, diplomatik bir görevle yurt dışına gönderilerek farklı ülkelerde elçilik vazifelerini icra etti.
Uzun yıllar devam eden dış görevlerinin ardından yurda dönen yazar, 27 Mayıs 1960 ihtilalinden sonra kurulan kurucu mecliste üye olarak yer aldı. Aynı dönemde Cumhuriyet Halk Partisi bünyesinde Manisa milletvekilliği görevini üstlendi. Kurucu Meclis Millî Birlik Komitesi Temsilciliği görevini ise 6 Ocak 1961 ile 15 Ekim 1961 tarihleri arasında yürüttü. Hayatının son dönemlerinde, kuruluşunda da pay sahibi olduğu Anadolu Ajansı yönetim kurulu başkanlığı makamında bulundu. Hem yazar hem devlet adamı kimliğiyle Türk kültür ve siyaset tarihine derin izler bırakan Karaosmanoğlu, 1974 yılında hayata gözlerini yumdu.