Kabakçı Mustafa, 1770 yılında Rize'de dünyaya gelmiş, 25 Mayıs 1807'de gerçekleştirdiği isyanla Sultan III. Selim'i tahttan indirerek IV. Mustafa'nın padişah olmasının önünü açmış Osmanlı askeri figürüdür. Aslen Kastamonu'lu bir aileden gelen Kabakçı Mustafa, isyanından önceki yaşamına dair kaynaklarda neredeyse hiç iz bırakmamıştır. 14 Temmuz 1808'de Alemdar Mustafa Paşa'nın gönderdiği süvari birliğinin baskınıyla hayatını kaybetmiştir.
Boğaz Muhafızlığı ve İsyanın Fitili
1807 yılı başında Kabakçı Mustafa, İstanbul Boğazı'nın Avrupa yakasındaki Rumeli Feneri Kalesi'nin muhafızı olarak görev yapıyordu. Emrindeki askerler "yamak" olarak anılıyor; Türk asıllı ailelerden derlenip yeniçeriye benzer bir statüde değerlendiriliyordu. Bu birliklerin temel işlevi, Karadeniz'den güneye inen Kazak akınlarına karşı boğazı korumaktı.
Osmanlı merkezi yönetiminin modernleşme hamlesi olan Nizam-ı Cedid ordusuna katılmaları yönünde emir gelince yamaklar sert biçimde direndi. Kabakçı Mustafa bu emri reddederek 25 Mayıs 1807'de Büyükdere Çayırı'nda bir miting düzenledi. Nizam-ı Cedid'in tamamen ortadan kaldırılmasını hedef aldığını ilan ederek İstanbul'un her köşesine haberci gönderdi; Müslümanları ve kendini ocaklı sayan herkesi saflarına katılmaya çağırdı.
İstanbul'a Yürüyüş ve Taht Değişikliği
27 Mayıs itibarıyla yaklaşık 500 kişilik bir isyancı grubu, başlarında Kabakçı Mustafa olmak üzere İstanbul'a doğru yola çıktı; yol boyunca katılımlar artmaya devam etti. Nizam-ı Cedid kışlası önünde düzenli birlikler onları durdurabilecek güçteyken sadaret kaymakamı Köse Musa Paşa'nın müdahalesiyle düzenli askerin harekâtı askıya alındı. İsyancılar 28 Mayıs'ta Aksaray Et Meydanı'na ulaştı. Burada Şeyhülislam başta olmak üzere önde gelen ulemanın onayını aldılar.
Ele geçirilen Nizam-ı Cedid yanlısı devlet adamları ve subaylar, tuhaf bir mahkeme kurularak yargılandıktan sonra günler içinde idam edildi. Kan dökülmesini önlemek isteyen III. Selim, baskılara dayanamayarak Nizam-ı Cedid'i lağveden fermanı imzaladı. Buna rağmen isyancılar yetinmeyip 29 Mayıs 1807'de sultanı tahttan indirip IV. Mustafa'yı tahta çıkardı. Kısa süre içinde Kabakçı Mustafa, yeni padişahın yakın çevresine girdi ve turnacıbaşı rütbesiyle Boğaz muhafızlığına atandı.
Çöküş ve Ölüm
İsyanın başarıya ulaşmasının ardından İstanbul'da kıtlık, kargaşa ve yağma durumu sürdü. Kabakçı Mustafa'nın tutarsız tutumları çevresinde giderek artan bir hoşnutsuzluğa yol açtı. Macar Kalesi olayında yamakları aracılığıyla sekbanbaşını tutuklattırması ve ardından kalede uzun bir kuşatmaya girişmesi bu hoşnutsuzluğun simgesi haline geldi.
Temmuz 1808'de Rusçuk'tan İstanbul üzerine yürüyen Alemdar Mustafa Paşa, III. Selim'i yeniden tahta geçirmeyi hedefliyordu. Kırcalı kuvvetleri Trakya'ya dağılarak varlıklarını gizledi. Kabakçı Mustafa'nın III. Selim'in devrilmesindeki payı ve sonrasındaki istikrarsız hareketleri nedeniyle ortadan kaldırılmasına hükmedildi. Pınarhisar Ayanı Uzun Ali Ağa komutasındaki 300 kişilik süvari birliği 14 Temmuz 1808'de Rumeli Feneri Kalesi'ne baskın düzenledi. Yeni evlenen Kabakçı Mustafa, kaledeki evinde hiçbir şeyden habersizdi; baskının başında öldürüldü.