Veli Mahmud Paşa Kimdir?

Veli Mahmud Paşa ya da Adnî Mahmud Paşa, 1420'de Nobırda'da doğmuş, 17 Ağustos 1474'te İstanbul'da ölmüş Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır. II. Mehmed döneminde 1455-1466 ve 1472-1474 yılları arasında sadrazamlık yaptı. İstanbul'un Fethi, Mora, Sırbistan, Bosna ve Arnavutluk seferlerinde öncü kuvvetlere komuta ederek önemli hizmetlerde bulundu.

Kökeni ve erken yılları

Etnik kökeni konusunda tarihçiler arasında farklı görüşler vardır. Dönemin kroniklerinden Ecthesis Chronica ve Historia Patriarchia'ya göre Sırp asıllıdır; kardeşi Michael Angelovic Sırp despotunun önde gelen adamlarından biridir ve birçok modern tarihçi bunu kabul eder. Aşık Çelebi Tezkiresi ile Taşköprülüzâde'ye göre ise aslı Hırvattır. Trabzon Rum İmparatoru David'in başmabeyincisi filozof Georgios Amiroutzes ile teyze çocukları olduğu iddiası da kaynaklarda yer alır. Bazı kaynaklara göre babası Nobırda'dan Michael Angelus'tur ve aile Teselya'nın Sırp despotlarından Angeliler'e mensuptur. 1463 tarihli bir pençede adı Mahmûd İbn Abdülhayy olarak yazılıdır.

Büyük olasılıkla 1420'de bugün Kosova'nın batısında yer alan Nobırda'da doğdu. Rum tarihçi Laonikos Halkokondiles'e göre 1427'de Osmanlıların Sırbistan Despotluğu'nu ele geçirdiği yıl, annesiyle birlikte Semendire'ye kaçarken II. Murad'ın beylerinden Mehmed Ağa tarafından esir alınıp Edirne'ye getirildi. Edirne'de bir süre Mahmud Ağa'ya bağlı olarak İslami eğitim gördü, çalışkanlığı ve zekâsıyla isim yaptı, devşirme olarak Edirne Sarayı'ndaki Enderun'a alındı. Çıkma yaptıktan sonra yeniçeri subayı olarak askerlikle uğraştı ve Ocak ağalığı rütbesini kazandı. 1453'te İstanbul'un Fethi sırasında Anadolu Beylerbeyi İshak Paşa komutasında Edirnekapı'dan Yedikule'ye uzanan kesimde görev aldı. 1454'te Rumeli Beylerbeyi oldu; bu görevi sadrazam olduktan sonra da birinci sadrazamlık döneminin sonuna kadar birlikte yürüttü.

Sadrazamlığı

İlk kez ne zaman sadrazam olduğu konusunda iki yaklaşım vardır. Bazı tarihçiler 1 Haziran 1453'te II. Mehmed'in Çandarlı Halil Paşa'yı idam ettirip yerine onu başvezir yaptığını bildirir; diğerleri ise Çandarlı'nın idamından sonra Zağanos Mehmed Paşa'nın sadrazam olduğunu, ancak onun 1456'da Belgrad Kuşatması'ndaki başarısızlığı nedeniyle azledilmesi üzerine ikinci vezir Mahmud Paşa'nın sadrazamlığa geldiğini belirtir.

Sadrazamlığı sırasında Fatih Sultan Mehmed'in Balkan egemenliği stratejisiyle yakından ilgilendi. 1458'de Sırp Despotu Brankoviç'in ölümüyle Osmanlı ile Macar Krallığı arasındaki mücadele canlandı; Sırp meselesinin halli ona verildi. Kendi parasıyla donattığı Rumeli askerine Anadolu askerini ve padişahın gönderdiği bin yeniçeriyi katarak 1458'de Sırbistan Seferi'ne çıktı. Reşav, Kuruca, Ostrovica, Durnik ve Golubac kalelerini ele geçirdi; Semendire'yi alamadı. Sırp Despotluğu Temmuz 1458'de tamamen işgal edilerek Osmanlı Devleti'ne ilhak edildi. Macaristan'a akıncılar gönderdi ve ardından Üsküp'teki padişahın yanına döndü.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Veli Mahmud Paşa maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.