Kökeni ve yükselişi
Nevşehirli Damat İbrahim Paşa, 1660'ta Muşkara'da, bugünkü Nevşehir'de doğdu. Babası İzdin Voyvodası Ali Ağa'dır; Oğuzların Beydili boyuna mensup Boynuinceli aşiretindendir. İş bulmak için İstanbul'a geldi ve eski saray masraf kâtibi Mustafa Efendi'nin tavsiyesiyle 1689'da sarayın helvacı ocağına, daha sonra baltacılar ocağına kaydoldu. Hizmetleriyle terfi ederek darüssaade ağasının yazıcı halifesi olarak Edirne'ye gitti. Şehzade Ahmed'in padişah olmasından sonra 1703'te darüssaade ağası yazıcılığına tayin edildi ve padişahın güvenini kazandı. 1715'te Mora Seferi'ne çıkan sadrazam Silahdar Damat Ali Paşa onu mevkufatçı olarak yanında götürdü. 1716 Petrovaradin Muharebesi'nde bulundu; yenilgi ve sadrazamın ölümünden sonra durumu padişaha bildirmek üzere Edirne'ye gönderildi. III. Ahmed ona güvendiği için geri göndermedi, birinci ruznameci yaptı ve 3 Ekim 1716'da sadaret kaymakamlığına atadı. 1717'de padişahın kızı Fatma Sultan ile nikâhlanarak damat oldu.
Sadrazamlığı
9 Nisan 1718'de sadrazam oldu ve 1 Ekim 1730'a kadar bu görevde kaldı. Avusturya ile Pasarofça Antlaşması'nı imzaladı, aynı yıl Venediklilerle de barış yapıldı. On üç yıl süren sadrazamlığında İran ile bir kez savaş yapıldı; oluşturulan genel barış ortamında devlet huzur dönemine girdi. Enderun'dan yetişen sadrazamların on üçüncüsü, Osmanlı sadrazamlarının yüz otuzuncusudur. İsmi Lale Devri ile özdeşleşmiştir. Lale, Çırağan ve Sadabad gibi mesirelerde helva sohbetleri düzenlendi; ilk matbaanın kurulması ve çini ile kumaş fabrikalarının açılması onun gayretleriyle gerçekleşti. İstanbul'da kitap satan esnafın nadide kitapları ucuza Avrupa'ya sattığını öğrenince yurt dışına çıkışlarını yasakladı ve kütüphaneler kurdurdu.
Nevşehir ve hayır eserleri
Doğduğu Muşkara köyünü, başka yerlerden ahali getirip aşiretleri iskân ederek kaza hâline getirdi, kasabayı surla genişletti ve adını Nevşehir yaptı; burada iki cami, bir medrese ve imaret yaptırdı. Eşi Fatma Sultan ile birlikte Şehzade Camii yakınında dershane, öğrenci odaları, sebil ve kütüphane yaptırdı; İstanbul'un çeşitli yerlerinde çeşme, sebil ve mesire yerleri inşa ettirdi.
Sonu ve değerlendirme
Eylül 1730'daki Patrona Halil İsyanı sırasında III. Ahmed'in heyetiyle alınan karar uyarınca öldürüldü ve cesedi isyancılara teslim edildi. Kaynaklarda devlet işlerine vâkıf, düşünceli, ılımlı ve kabiliyetli insanların değerini bilen biri olarak anılır; öte yandan yakınlarını önemli makamlara atadığı için eleştirilmiştir. 16 Ekim 1730'da İstanbul'da öldü. Oyuncu Halit Akçatepe'nin büyük dedesidir; 2012'de TRT 1'de yayımlanan Bir Zamanlar Osmanlı dizisinde canlandırılmıştır.
Benzer kişiler
- Kıbrıslı Mehmet Kamil Paşa (Devlet Adamı)
- Lala Mustafa Paşa (Devlet Adamı)
- Köprülü Fazıl Ahmet Paşa (Devlet Adamı)
- Veli Mahmud Paşa (Devlet Adamı)
- Koca Mustafa Reşid Paşa (Devlet Adamı)
- Ahmet Tevfik Okday (Devlet Adamı)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Nevşehirli Damat İbrahim Paşa maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.