Dr. Mustafa Cantekin, Türk siyasi ve tıp tarihinin en fedakar şahsiyetlerinden biridir. 1878 senesinde Çorum'da dünyaya gelen hekim, tıp eğitimi sırasında başladığı hürriyet mücadelesini ömrünün sonuna dek sürdürmüştür. İstanbul'da başladığı hekimlik eğitimini vatanseverlik duygularıyla harmanlayan Cantekin, tıp öğrencisiyken istibdat rejimine karşı durduğü için hapis yatıp sürgüne gönderilmiştir. Şam'da yolları kesiştiği genç subay Mustafa Kemal Atatürk ile kurdukları gizli teşkilatla bağımsızlık mücadelesinin ilk tohumlarını atmışlardır. Cantekin, daha sonra Kurtuluş Savaşı safında ve Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında ömrünün sonuna dek ülkesine hizmet etmiştir.
Tıp Eğitiminden Şam Sürgününe Uzanan Yol
Mustafa Cantekin, yükseköğrenimini gerçekleştirmek üzere İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi sıralarına kaydolmuştur. Bu dönemde memleket meseleleriyle yakından ilgilenmiştir. Genç hekim adayı, tıp derslerinin yanı sıra dönemin muhalif hareketi olan İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin gizli toplantılarına katılmıştır. Ancak hürriyet yanlısı bu toplantılardan birinde yakalanan genç öğrenci, tıp eğitiminden uzaklaştırılarak cezaevine konulmuştur. Hapishane sürecinin ardından mahkemece kalebentlik cezasına çarptırılmış ve üç yıl süreyle Şam'a sürgüne yollanmıştır. Sürgün yılları oldukça zorlu geçmiştir.
Şam'da Tarihi Karşılaşma ve Vatan ve Hürriyet Cemiyeti
Sürgün yeri olan Suriye'de geçimini sağlamak için ticarete atılan Mustafa Cantekin, Şam kentinde küçük bir ticarethane kurarak iş hayatına adım atmıştır. Sürgünde bulunmasına rağmen meşrutiyet fikriyatını yaymaktan geri durmamış, davasını etrafındakilere anlatmayı sürdürmüştür. Bu esnada, İstanbul yönetimince uzaklaştırılmak gayesiyle Şam'a tayin edilen kurmay yüzbaşı Mustafa Kemal Paşa ile tanışmıştır. İkilinin ilk görüşmesinde Mustafa Kemal'in dikkatini çeken en önemli unsur, Mustafa Efendi'nin yanından ayırmadığı zengin kitap koleksiyonu olmuştur. Bu kıymetli dostluk hemen o gün başlamıştır. Edebi ve fikri ortaklığa dayanan bu güçlü bağ, o andan itibaren sarsılmaz bir nitelik kazanmıştır.
Millî Mücadele Yılları ve Meclis Dönemi
İki idealist genç, Şam'daki sürgün günlerinde ülkenin geleceğini kurtaracak devrimsel fikirler üzerinde durmaksızın kafa yormuştur. Mustafa Efendi, Mustafa Kemal'e ve aralarına katılan genç subay Lütfi Müfit Özdeş'e ihtilal gerçekleştirme fikrini açmış ve onlardan tam destek almıştır. Bu vatansever subay da Kırşehirlidir. Bu doğrultuda harekete geçen üç vatansever, Mustafa Efendi'nin daha evvel kurduğü fakat faal durumda olmayan Vatan Cemiyeti'ni yeniden canlandırmaya karar vermiştir. Gece yarısı gerçekleştirilen tarihi bir toplantıyla cemiyetin ismine "Hürriyet" kelimesini ekleyerek Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'nin temellerini atmışlardır. Yapılan bu gizli hamle büyük önem taşımaktadır.
Şam'daki üç senelik sürgün cezasının nihayete ermesiyle birlikte İstanbul'a geri dönen Mustafa Cantekin, yarım kalan tıp eğitimini başarıyla tamamlayarak doktorluk diplomasını almıştır. Anadolu'da bağımsızlık meşalesinin yakıldığı Kurtuluş Savaşı'nın başlangıcında, hiç tereddüt etmeden eski dostu Mustafa Kemal Paşa'nın liderliğindeki ulusal hareketin yanında yer almıştır. Cephede ve cephe gerisinde hekim kimliğiyle vatan hizmeti sunan fedakar doktor, Ankara'da açılan Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Kırşehir milletvekili sıfatıyla seçilerek yasama faaliyetlerine katılmıştır. Kendisi mecliste çok aktif çalışmıştır.
Parlamentodaki milletvekilliği vazifesini 1950 senesine kadar aralıksız ve büyük bir özveriyle sürdüren Mustafa Cantekin, aynı zamanda tıp mesleğini icra etmeye de devam etmiştir. Milletvekili olduğü yıllarda savaşın yarattığı ağır tahribatı azaltmak adına Afyon Askeri Hastanesi başhekimliği görevini de üstlenmiştir. Cepheden gelen yaralı askerleri hayatta tutabilmek için insanüstü bir gayretle çalışan vatansever doktor, hayatını adeta Türk milletinin kurtuluşuna adamıştır. Aile hayatında evli olan Mustafa Cantekin, dört çocuk sahibidir. Bu büyük vatansever hekim ve siyaset adamı, 21 Ekim 1955 tarihinde Ankara'da hayata gözlerini yummuştur.
Dr. Mustafa Cantekin'in öne çıkan hizmetleri ve üstlendiği önemli sorumluluklar şunlardır:
- Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'nin kurucuları arasında yer alarak hürriyet mücadelesini başlatması,
- Birinci Dönem TBMM bünyesinde Kırşehir milletvekili olarak yer alıp bu görevi 1950'ye kadar sürdürmesi,
- Afyon Askeri Hastanesi bünyesinde başhekimlik yaparak savaşta yaralanan askerlerin tedavisini üstlenmesi.