1878 yılında Çorum'da doğan, tıp eğitimi ile siyaseti harmanlayan ve Mustafa Kemal'in yakın çevresinde tanınan Mustafa Cantekin, Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'nin kurucularından olan önemli bir Türk hekimidir. Gençlik yıllarından itibaren siyasete ilgi duyan ve Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane'de okurken Şam'a sürgün edilen Cantekin, burada hayatının en kritik dostluğunu kurmuştur. Şam'daki zorunlu ikameti esnasında yolları kesişen Mustafa Kemal ile birlikte milli mücadele ateşini yakan gizli örgütlenmeyi kurmuşlardır. Sürgün yıllarının sona ermesinin ardından İstanbul'a dönerek yarım bıraktığı tıp eğitimini başarıyla tamamlayan bu vatansever hekim, Türk Kurtuluş Savaşı'nın başlarında Mustafa Kemal'in en yakın destekçilerinden biri olarak milli mücadelede aktif rol üstlenmiştir. Cumhuriyetin ilanından sonra da TBMM'de uzun yıllar boyunca milletvekilliği yaparak ayrıca ülkesinin yasama organında önemli roller üstlenmiştir.
Tıbbiye Yılları ve Şam Sürgünü
Mustafa Cantekin, eğitim hayatına devam ederken dönemin en prestijli kurumu olan Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane'de tıp eğitimi alıyordu. Genç yaşta vatan meselelerine duyduğu ilgi ve siyasetle uğraşması, onun hayat yolunu tamamen değiştirdi. Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane'deki öğrencilik yıllarında vatan meseleleri ve aktif siyasetle yakından ilgilendiği için yönetimin şimşeklerini üzerine çeken genç hekim adayı, kalebent unvanıyla üç yıllığına Şam'a sürgün edilerek cezalandırıldı. Bu ceza, onun tıp öğrenimini yarıda kesmesine ve İstanbul'dan uzaklaşmasına neden oldu. Ancak genç tıp öğrencisi için bu sürgün, gelecekteki büyük mücadelenin ilk adımı niteliğindeydi. Sürgünün getirdiği tüm zorluklara rağmen inandığı değerlerden asla taviz vermeyen hekim için Şam, hayatının en büyük dönüm noktalarından biri haline geldi.
Atatürk ile Kesişen Yollar: Vatan ve Hürriyet
İstanbul'dan uzaklaştırılmak amacıyla buraya tayin edilen genç subay Mustafa Kemal ile tanışması tam da bu günlere rastlar. İkilinin ilk karşılaşmasıyla başlayan dostlukları, çok kısa bir sürede samimi ve güçlü bir bağa dönüştü. Şam'da yolları kesişen ikiliden Mustafa Kemal'in dikkatini ilk olarak Mustafa Efendi'nin kitapları çekerken, bu ortak entelektüel zemin aralarındaki dostluğun hızla pekişmesini sağladı. İki Mustafa, vatanın geleceği üzerine derin sohbetler gerçekleştiriyordu. Çok geçmeden aralarına katılan Kırşehirli genç subay Lütfi Müfit (Özdeş) Efendi ile birlikte güçlerini birleştirdiler. Bu üç vatansever genç, gizli olarak faaliyet yürütecek olan Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurdular. Bu cemiyet, hürriyet ve bağımsızlık inancıyla atılan tarihi bir adımdı. Sürgün cezasını tamamladıktan sonra İstanbul'a dönen Mustafa Cantekin, yarım bıraktığı Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane'deki eğitimini başarıyla bitirerek doktorluk diplomasını aldı.
Milli Mücadele, Başhekimlik ve Parlamento Yılları
Türk Kurtuluş Savaşı başladığında, Mustafa Cantekin hiç tereddüt etmeden eski dostu Mustafa Kemal'in yanında yerini aldı. Milli mücadeleye hekim ve siyasetçi olarak canla başla destek verdi. Anadolu'da yükselen bağımsızlık ateşine omuz veren Cantekin, 1. TBMM'ye Kozan milletvekili olarak seçilerek giriş yaptı. Böylece ülkenin kaderinin çizildiği kurucu meclisin aktif bir üyesi olan Cantekin, Cumhuriyetin kurulmasının ardından da parlamento çatısı altındaki hizmetlerini kararlılıkla sürdürdü. Büyük Millet Meclisi'nin açılmasıyla birlikte başlayan parlamento serüveninde Kozan'ın ardından Çorum halkını temsil eden Cantekin, ikinci dönemden sekizinci döneme kadar aralıksız olarak Çorum milletvekili seçilmiş ve 1950 yılına kadar sürekli meclis çatısı altında kalmıştır. Yasama görevlerini ifa ederken mesleki sorumluluklarından da uzak kalmadı. Milletvekilliği sürdüğı yıllarda bir süre Afyon Askerî Hastanesi bünyesinde başhekimlik görevini yürüttü. Hayatını vatanına, tıp bilimine ve siyasete adayan bu değerli devlet adamı, evli ve dört çocuk babasıydı. Cantekin, 21 Ekim 1955 tarihinde Ankara'da hayata gözlerini yumdu.
Mustafa Cantekin'in üstlendiği başlıca tarihi görevler ve temsil ettiği dönemler şunlardır:
- Vatan ve Hürriyet Cemiyeti Kuruculuğu: Şam sürgünü sırasında Mustafa Kemal ve Lütfi Müfit Efendi ile birlikte gizli cemiyetin kurulmasına öncülük etti.
- 1. TBMM Kozan Milletvekilliği: Kurtuluş Savaşı başlarında kurucu mecliste Kozan halkını meclis çatısı altında temsil etti.
- Çorum Milletvekilliği: İkinci dönemden sekizinci döneme kadar kesintisiz olarak 1950 yılına dek Çorum milletvekilliği görevini ifa etti.
- Afyon Askerî Hastanesi Başhekimliği: Yasama görevini kararlılıkla sürdürürken aynı zamanda Afyon Askerî Hastanesi'nde başhekimlik vazifesini başarıyla üstlendi.