Ailesi ve yetişmesi
Köprülü Fâzıl Mustafa Paşa, 1637 yılında Vezirköprü'de doğdu. Arnavut asıllı Köprülü Mehmed Paşa'nın ikinci oğlu, Köprülü Fâzıl Ahmed Paşa'nın küçük kardeşidir. Dört yaşında İstanbul'a getirildi ve uzun süre iyi bir medrese eğitimi gördü. Babasının sadrazamlığı sırasında, 1659'da padişah mütefferikaları arasına girdi; bu görev nedeniyle Kocaeli'nde zeamet aldı. Ağabeyinin sadrazamlığı döneminde de ulema arasında görev yaptı ve ilmî çalışmalarını sürdürdü.
Vezirlik ve görevden uzaklaştırılma
29 Haziran 1680'de kayınbiraderi Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın sadrazamlığı sırasında vezirlik aldı. 1683'te Niğbolu Sancakbeyliği ile birlikte Özi Eyaleti Valiliği'ne atandı ve Lehistan serdarı oldu. İkinci Viyana Kuşatması'nın ardından Kara Mustafa Paşa 15 Aralık 1683'te sadrazamlıktan azledilip Belgrad'da idam edilince, Fâzıl Mustafa Paşa da 1684 başında görevlerinden alındı. Azaz ve Kilis sancakları arpalık olarak verilerek emekliye ayrıldı; 1684 sonunda Sakız Muhafızı, Mart 1686'da Boğaz Muhafızı oldu.
1687 olayları
5 Eylül 1687'de Avusturya cephesindeki ordu, Sadrazam Sarı Süleyman Paşa'ya karşı ayaklandı ve İstanbul'a dönmeye başladı. Sarı Süleyman Paşa yakalanıp idam edildi, Abaza Siyavuş Paşa ise isyancılar tarafından sadrazam ilan edilip IV. Mehmed tarafından onaylandı. Bu sırada İstanbul'da Sadrazam Kaymakamı olarak görevlendirilen Fâzıl Mustafa Paşa'yı padişah Alay Köşkü'nde kabul etti ve geçmişteki hakaretler için özür diledi.
Ordu Silivri'ye geldiğinde Abaza Siyavuş Paşa, askerlerin IV. Mehmed'in hal edilmesini istediğini Fâzıl Mustafa Paşa'ya bildirdi. Paşa, 8 Kasım 1687 sabahı Ayasofya'da vezirleri ve ulemayı topladı ve IV. Mehmed'in tahttan indirilip yerine Şehzade Süleyman'ın geçirilmesi gerektiğini açıkladı. Süleyman cülus töreniyle tahta çıktı, IV. Mehmed ise Şimşirlik Kasrı'na kapatıldı.
Sadrazamlık dönemi
Avusturyalıların Serasker Recep Paşa'yı Belgrad önlerinde yenmesinin ardından, devletin zor durumda olduğu bir sırada, 25 Ekim 1689'da sadrazamlığa atandı. İç karışıklıkları bastırdı, halkı ezen gereksiz vergileri kaldırdı, saraydaki değerli eşyaları darphanede paraya çevirerek maliyeyi düzeltmeye çalıştı ve ordudaki asker sayısını azaltarak orduyu yeniledi. Kaynaklar sadrazamlığının süresini yaklaşık bir yıl dokuz ay olarak verir.
1690 ve 1691'de Niş, Semendire, Belgrad, Vidin, Pasarofça, Pirot, Güvercinlik ve Šabac'ı Kutsal Roma İmparatorluğu'ndan geri aldı.
Ölümü ve kişiliği
19 Ağustos 1691'de Salankamen Muharebesi'nde saldırı altındaki Osmanlı sağ kanadına yardıma giderken savaş meydanına atıldı ve alnına isabet eden kurşunla öldü. Naaşı bütün çabalara rağmen bulunamadığı için bilinen bir kabri yoktur. Kaynaklarda dürüst, samimi, cesur, dindar ve az konuşan bir devlet adamı olarak tanımlanır.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Köprülü Fazıl Mustafa Paşa maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.