Türk edebiyatının ve radyoculuğunun unutulmaz isimlerinden biri olan Fazıl Hayati Çorbacıoğlu, 1925 yılında Çorum'da dünyaya gelmiş, ömrü boyunca kaleme aldığı radyo tiyatroları ve oyunlarla toplumsal aksaklıkları mizahi bir dille gözler önüne sermiş öncü bir yazardır. Hukuk eğitimini yarıda bırakıp ticarete atılan sanatçı, asıl şöhretini mikrofona taşıdığı özgün piyesler ve efsanevi televizyon dizisi Kuruntu Ailesi ile yakalamıştır. Otuz beşten fazla radyo oyununa imza atan üretken kalem, 31 Ocak 1990 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur.
Fazıl Hayati Çorbacıoğlu, dört çocuklu bir memur ailesinin ikinci evladı olarak Karadeniz'in tarihi kenti Çorum'da yaşama merhaba dedi. Annesi Emine Hanım ev işleriyle ilgilenirken, babası Mustafa Bey ise maliye memuru olarak görev yapıyordu. İlkokul ve ortaokul eğitimini İstanbul'da tamamlayan yazar, yükseköğrenim için İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne kaydoldu. Ancak buradaki eğitimini yarıda keserek erken yaşta iş hayatına atılmayı tercih etti. Edebiyata olan tutkusu onu yazmaya yönlendirirken, yayımlanan ilk hikayeleriyle edebiyat çevrelerinin ilgisini çekmeye başladı. Varlık dergisi'nde ve bu derginin yıllıklarında okuyucuyla buluşan öyküleri, onun yazarlık serüveninin ilk basamaklarını oluşturdu. Ticaretle uğraştığı dönemde dahi kalemi elinden bırakmadı. Yalnızca edebi eserlerle sınırlı kalmayıp bankacılık, pazarlama ve ticaret gibi alanlarda da makaleler ve kitaplar üretti.
Radyo Dalgalarından Tiyatro Sahnelerine: Sanat Kariyeri
Çorbacıoğlu, edebi üretiminin en olgun meyvelerini radyo oyunları yazarak verdi. Basın Yayın Genel Müdürlüğü ile TRT bünyesinde sözleşmeli piyes yazarı olarak uzun yıllar çalıştı. Tarihler 5 Ağustos 1956'yı gösterdiğinde, ilk radyo oyunu olan Pirinç Mangal Ankara Radyosu'nda dinleyicilerle buluştu. Bu oyun, yazarın mikrofondan yükselen sesinin ve geniş kitlelere ulaşacak tiyatro anlayışının müjdecisi oldu. Kendi sanat felsefesinde tiyatroyu kesintisiz bir 'olaylar akımı' olarak gören yazar, eserlerinde insan ilişkilerini ve toplumsal çelişkileri mercek altına aldı.
Radyofonik piyes yazmanın inceliklerini anlattığı 1965 tarihli Radyo Tiyatrosu ve Piyes adlı inceleme kitabı, alanında öncü bir rehber kabul edilir. Yazar, bu değerli çalışmasında efsaneleşen Guguklu Saat adlı radyo oyununa da yer vererek tekniği somutlaştırdı. Bu eser daha sonra, 1970 senesinde Radyo Oyunu Yazma Tekniği ismiyle yeniden basılarak literatüre kazandırıldı. Sanatçı, radyo stüdyolarının sınırlarını aşarak tiyatro sahneleri için de unutulmaz eserler üretti. Sahne oyunlarında özellikle karakterlerin zayıf ve komik yönlerini ironik bir üslupla işlemeyi başardı. Eserlerini genellikle seyirciyi şaşırtan, gerilimi ve heyecanı son ana kadar koruyan beklenmedik finallerle sonlandırdı.
Toplumsal Sorunları Hicveden Başyapıtlar ve Mirası
Yazar, 1968 yılında neşrettiği Satılık Şapka adlı kitabında toplumsal gerçekçiliği mizahi bir potada eritti. Birer perdelik beş farklı komediden oluşan bu önemli yapıt, İstanbul Şehir Tiyatroları'nda sahnelenerek tiyatroseverlerden tam not aldı. Kitaptaki oyunlar, dar gelirli ailelerden akli dengesi bozuk bireylere kadar geniş bir insan yelpazesinin dramını aktarıyordu:
- Satılık Şapka: Emekli maaşıyla geçinmekte zorlanan bir ailenin yaşadığı büyük geçim sıkıntılarını konu edinir.
- Brahms Kapıyı Çalınca: Akli dengesi yerinde olmayan iki kız kardeş arasındaki sancılı çatışmayı sahneye taşır.
- Her Şeyin Hayırlısı: Ölmek üzere olan yaşlı bir adam yerine, onu iyileştiren genç hekimin ani ve şoke edici ölümünü anlatır.
- Bayram Çorbası: Evlilik ilişkilerinin mahremiyetini ve eşlerin arasına başkalarının girmemesi gerektiğini işler.
- Cankurtaran: Başkalarının sorunlarıyla uğraşırken kendi yuvalarını ihmal eden ve evleri kül olan bir çifti hicveder.
Çorbacıoğlu'nun asıl edebi zirvesi ise 1971'de kaleme aldığı Koca Sinan isimli tarihi başyapıtı oldu. Hemen ardından 1972 yılında yayımladığı Erkek Satı oyunuyla Anadolu kadınının çilesini haykırdı. Milli Mücadele'de kahramanca savaşıp onbaşı rütbesi alan bir kadının, eşi tarafından kuma getirilerek horlanışını anlatan eser, adeta bir toplumsal çığlıktı. 1983 yılında yazdığı Barbaros Hayreddin Paşa oyununda ise Osmanlı sarayındaki siyasi entrikaları ve devlet yapısını sahneye taşıdı.
Yazarın Türk tiyatrosuna ve radyo edebiyatına kazandırdığı diğer önemli oyunlardan bazıları şunlardır:
- Kabzımal Cemile (1966)
- Hamido Kaçırıldı (1967)
- Ölüler Diyaloğu (1988)
- Köprünün Hikayesi (1988)
Çorbacıoğlu, hayatının son döneminde televizyon ekranlarında da fırtınalar estirdi. Gazanfer Özcan ve Gönül Ülkü Özcan gibi usta oyuncuların başrolünü oynadığı Kuruntu Ailesi dizisinin senaryosunu yazarak popülerliğini zirveye taşıdı. Türk televizyon tarihinin en uzun soluklu yapımlarından biri olan bu dizi, yazarın gözlem yeteneğinin eşsiz bir kanıtıydı. Değerli oyun yazarı, 31 Ocak 1990 günü geçirdiği ani bir kalp krizi neticesinde aramızdan ayrıldı. Geride otuz beşten fazla radyo oyunu, çok sayıda tiyatro eseri ve silinmez bir sanatsal iz bıraktı.