Nubar Tekyay, Osmanlı döneminin son yıllarında Konstantiniyye'de dünyaya gelen ve Türk musikisinde batı keman tekniğini alaturka makamlarla harmanlamasıyla tanınan önemli bir Ermeni asıllı keman virtüözü ve bestecidir. 4 Eylül 1905 tarihinde doğan sanatçı, müzikal gelişimini hem ailesinden aldığı eğitimle hem de batı metotlarını geleneksel ezgilere başarıyla adapte ederek şekillendirmiştir. Yaşamı boyunca radyolarda görev alan, sayısız taş plak dolduran ve Mustafa Kemal Atatürk'ün de takdirini kazanan usta sanatçı, Türk sanat müziğinin modern dönem icra anlayışına yön vermiştir. Kalp rahatsızlığı nedeniyle 12 Şubat 1955'te hayatını kaybeden sanatçı, geride bıraktığı eserler ve kendine has üslubuyla müzik tarihindeki yerini almıştır.
Müzikal Kökler ve Sıra Dışı İcra Tekniği
Nubar Çömlekçiyan adıyla doğan müzisyen, sanat dolu bir ailede büyüdü. Babası, ünlü Kemani Tatyos Efendi'den feyzalan udî ve bestekar Arşak Çömlekçiyan'dır. Ablası Serafin ve kız kardeşi piyanist Valantin de ailedeki müzik geleneğini sürdüren diğer isimlerdi. İlk müzik derslerini babasından aldı. Altı yaşında batı tarzı keman çalmayı öğrenmeye başladı. Batılı metotlarla edindiği bu beceriyi, geleneksel Türk müziği yapısına başarıyla uyarlayarak benzersiz bir sentez oluşturdu.
Henüz on üç yaşındayken, 1918 ile 1926 yılları arasında babasının yönettiği fasıllarda yer alarak profesyonel sahne hayatına adım attı. Radyolarda çalıştı ve plak kayıtlarına katıldı. Kısa zamanda parlayan yeteneği ve derin müzik vizyonu, onu döneminin en saygın keman icracıları arasına taşıdı. Mesleki ufkunu genişletmek amacıyla bir dönem Paris'e giden sanatçı, burada batı müziği uygulamalarını yakından inceleme şansı buldu. Aynı zamanda büyük usta Tanburî Cemil Bey'in özellikle taksim formundaki icralarından derin şekilde esinlendi.
Atatürk'ün Dolmabahçe Sarayı Daveti ve "Tekyay" Soyadı
Cumhuriyet'in ilk yıllarında adından sıkça söz ettiren Nubar Çömlekçiyan, 1927 senesinde Mustafa Kemal Atatürk'ün Dolmabahçe Sarayı'nda düzenlediği özel bir kabulle onurlandırıldı. Atatürk; aralarında Safiye Ayla, Şerif Muhittin Targan, Kadri Şençalar ve Şükrü Tunar gibi seçkin isimlerin de yer aldığı bu müzisyen topluluğuyla yakından ilgilendi. Genç kemancı ile sohbet eden Atatürk, kökenini sorduğunda sanatçı açık yüreklilikle Ermeni olduğunu ifade etti. Atatürk'ün bu samimi yanıta gösterdiği olumlu yaklaşım, Nubar Bey'in hatıralarında önemli bir yer tutmuştur.
Sanatçı, ilerleyen yıllarda Atatürk'ün huzurunda gerçekleştirilen pek çok mecliste şu isimlerle birlikte performans sergiledi:
- Türk sanat müziğinin öncü solistleri Safiye Ayla ve Müzeyyen Senar
- Besteci ve tanburi Selahattin Pınar
- Keman sanatçıları Necati Tokyay ve Niyazi Seyhun
- Klarnet virtüözü Şükrü Tunar
- Ud ustası Yorgo Bacanos ve kemençevi Aleko Bacanos
Bir dinleti sırasında Nubar Bey'in keman yayındaki kıllar birer birer koparak geriye yalnızca tek bir tel kalmıştı. Bu duruma rağmen çalmayı kesmeyerek eseri kararlılıkla tamamlaması Atatürk'ün büyük beğenisini kazandı. Sanatçıların yeteneklerini ödüllendirmeyi seven cumhurbaşkanı, bu olağanüstü performansın ardından Nubar Bey'e "Tekyay" soyadını layık gördü.
Plaklar, Tarihi Konserler ve Sanat Mirası
Cumhuriyet döneminin ilk radyo yayıncılığı adımlarından olan Telsiz radyosunda 1928'in Temmuz ayında önemli kayıtlara imza atan usta sanatçı, dönemin diğer büyük saz üstatlarıyla bir araya geldi. 1928-1937 yılları arasında ise dönemin prestijli plak şirketleri adına yüzü aşkın çalışmaya imza attı:
- Columbia Records
- Sahibinin Sesi
- Pathé
Bu kayıtlarda udî Nevres, Mesut Cemil ve Sadi Işılay gibi isimlerle birlikte çalıştı, Lale ve Nerkis hanımlara kemanıyla eşlik etti. 22 Şubat 1930 tarihinde Fransız Tiyatrosu'nda gerçekleşen ve Türk müzik tarihinde bir ilk olan Avrupaî tarzda konserin icra kurulunda yer aldı. Bu tarihi etkinlikte Münir Nurettin Selçuk'a eşlik eden kadroda Ruşen Kam, Mesut Cemil ve Artaki Candan da vardı.
Müzik dünyasının önemli otoriteleri onun sanatını övgüyle anmıştır. Alâeddin Yavaşca kendisini "üstün niteliklere sahip bir sazende" olarak tanımlarken, Cinuçen Tanrıkorur ve Sadun Aksüt onun dinleyiciyi büyüleyen usta işi tekniğine vurgu yapmıştır. Müzikolog Yavuz Özüstün ise alaturka müzikte kemanın ancak onun gibi devlerin ellerinde gerçek değerini bulabileceğini belirtmiştir. "Master of Turkish Music" albümünde özel bir taksimle yer alan sanatçı, makam geçkilerindeki zenginliği, kullandığı bezeme teknikleri ve taklit edilen kendine has keman tonuyla bu formun zirvesi kabul edilmiştir.
TRT repertuvarında altı adet sözlü bestesi bulunan usta sanatçı, uzun süre mücadele ettiği kalp rahatsızlığına yenik düşerek 12 Şubat 1955'te İstanbul'da 49 yaşında yaşama veda etti. Cenazesi Beyoğlu Surp Yerrortutyun Kilisesi'nden kaldırıldı. Ardından Balıklı Ermeni Mezarlığı'nda toprağa verildi.