Türk müziğinin en özel dehalarından biri olan besteci, udi ve tamburi Selahattin Pınar, 22 Ocak 1902 tarihinde İstanbul'un tarih kokan semti Üsküdar Altunizâde'de dünyaya geldi. Klasik Türk musikisinin kalıplarını kendine özgü modern bir estetikle harmanlayan sanatçı, yarattığı yüze yakın eşsiz eserle hafızalarda yer edindi. Musikiyi yaşamının merkezine koyan ünlü sanatçı, 6 Şubat 1960 günü Kadıköy'deki Todori Lokantası'nda geçirdiği ani bir kalp krizi neticesinde yaşamını yitirdi. Kendine has boğuk ve dokunaklı sesiyle tanınan Pınar, özellikle hüzünlü aşkların ve derin ayrılıkların melodiye bürünmüş halini dinleyicilere ulaştırarak döneminin en saygıdeğer müzisyenlerinden biri oldu.
Babaya Rağmen Çizilen Sanat Yolu
Selahattin Pınar'ın musikideki ilk adımları ailevi çatışmaların gölgesinde atıldı. Babası, eski hukukçulardan olan ve Denizli Milletvekilliği yapan Sadık Bey'dir. Sadık Bey aslen Denizli'nin Çal kasabasındandı ve görevleri nedeniyle aile sırasıyla Çal, Saros adası ve Edirne gibi farklı yerlerde bulundu. Küçük yaşta ilköğrenimini Çal'da tamamlayan Selahattin, ortaokul eğitimini ise Edirne'de bitirdi. Aile nihayet 1918 yılında İstanbul'a taşındı. İstanbul'da İtalyan Ticaret Okulu'na kaydolsa da mızrabın büyüsü onu okul sıralarından kopardı. Genç Selahattin daha 12 yaşındayken, babasının sert karşı çıkışlarına aldırmadan uduyla musikiye ilk adımını atmıştı. Aile içinde "çalgıcı" ve "sanatkâr" kelimeleri üzerinden büyük tartışmalar yaşandı. Babasının baskılarına ve aşağılamalarına boyun eğmeyen genç yetenek, "Ben sanatkâr olacağım!" haykırışıyla baba ocağını terk ederek kendini sokaklara ve musikiye teslim etti.
Evden ayrıldıktan sonra sığınacağı liman, sonradan adı Üsküdar Musiki Cemiyeti olarak değişecek olan Darü'l-Feyz-i Mûsıki oldu. Burada dönemin musiki üstatlarından kıymetli dersler alarak kendisini geliştirdi. Ali Hüsamettin Pınar, Fitnat Alper, Nurhayat Alabora ve Melahat İçli adında dört kardeşe sahipti. Kardeşlerinden Melahat İçli de müzik dünyasından besteci Şerif İçli ile evlenirken, Nurhayat Alabora ise tiyatro sanatçısı Mustafa Alabora'nın annesi olarak sanatla bağını sürdürdü. 17 yaşında tambur çalmayı da öğrenen Selahattin Pınar, 18 yaşında ilk bestelerini yapmaya başladı. İlk eseri, güftesi adliyeci Senihî'ye ait olan Kürdilihicazkâr makamındaki "Mülkün ne yaman şule-i ikbâli karardı" adlı aksak usüldeki şarkı oldu. Sanat dünyasında kendine üslubu ve dokunaklı, boğuk sesiyle kısa sürede fark yarattı.
Afife Jale Aşkı ve Hüzünlü Besteler
Selahattin Pınar'ın yaşamındaki en derin dönüm noktası, 1929 yılında hayatını birleştirdiği, Türk tiyatrosunun ilk Müslüman kadın oyuncusu Afife Jale ile olan fırtınalı birlikteliğiydi. 1935 yılına kadar süren bu derin aşk ve beraberlik, bestekârın iç dünyasında adeta fırtınalar kopardı. Afife Jale'ye olan aşkını "Anladım sevmeyeceksin beni sen nazlı çiçek" eseriyle mısralara döken sanatçı, bu fırtınalı aşk çıkmaza girdiğinde ise "Nereden sevdim o zalim kadını" diyerek hicranını notalarla haykırdı. Afife Jale ile ayrılıklarının ardından yaşadığı acılar, eserlerinin ruhuna da yansıdı. Sanatçının bu sancılı süreç sonrasında ürettiği melodilerde ümitsiz aşkların ve ayrılık acılarının melankolik izleri belirginleşti. Afife Jale'den sonra hayatını Seyyare Atıfet Pınar ile birleştiren sanatçı, ömrünün sonuna dek bu evliliği sürdürdü.
Hayatını İstanbul sahnelerinde icra ettiği sanatı ile kazanan Selahattin Pınar, döneminin en ünlü sanatçılarının kadrolarında yer aldı. Eserlerinde şarkı formunun geleneksel yapısına son derece sadık kaldı. Ancak klasik kalıpları tekrarlamak yerine, yepyeni bir duyuş ve duyuşsal yenilik katarak Türk müziğine modern bir nefes kazandırdı. Şarkılarının güftelerinde çoğunlukla Mustafa Nafiz Irmak'ın dizelerini kullandı. Cumhuriyet'in kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün en sevdiği şarkılar arasında yer alan "Gel gitme kadın ruhumu hicranına yakma" eseri de Pınar'ın dehasının bir ürünüydü.
Unutulmaz Eserleri
Selahattin Pınar, geride klasik Türk sanat müziğinin en seçkin örneklerini barındıran zengin bir külliyat bıraktı. En çok bilinen ve günümüzde de sevilerek dinlenen bazı eserleri şunlardır:
- Anladım sevmeyeceksin beni sen nazlı çiçek (Hicaz) - Güfte: Mustafa Nâfiz Irmak
- Nereden sevdim o zalim kadını (Kürdîli Hicâzkâr) - Güfte: Yusuf Ziya Ortaç
- Gel gitme kadın ruhumu hicranına yakma (Kürdilihicazkâr) - Güfte: Celadet Barbarosoğlu
- Bir bahar akşamı rastladım size (Hicaz) - Güfte: Fuat Edip Baksı
- Beni de alın ne olur koynunuza hatıralar (Hisarbuselik) - Güfte: Baki Süha Edipoğlu
- Kalbim yine üzgün seni andım da derinden (Bayâtî) - Güfte: Yahya Kemal Beyatlı
- Hala yaşıyor kalbimin en gizli yerinde (Nihavend) - Güfte: Zekai Cankardeş
- Bakışı Çağırır Beni Uzaktan (Muhayyerkürdi) - Güfte: Fuat Edip Baksı