Türk Sanat Müziği tarihinin en etkileyici ve unutulmaz seslerinden biri olan Safiye Ayla Targan, 14 Temmuz 1907 tarihinde İstanbul'da gözlerini açmıştır. Hayata son derece zorlu şartlar altında adım atan sanatçı, yetimhanede şekillenen çocukluğunun ardından kendine has pürüzsüz vokali ve üstün yorum gücüyle Cumhuriyet dönemine tam 75 yıl boyunca damgasını vurmuştur. Genç yaşta başladığı musiki yolculuğunda sergilediği coşkulu tavır ve düzgün diksiyonu sayesinde Türk müziğinde adeta çığır açan sanatçı, ömrü boyunca doldurduğu yüzlerce plak ve verdiği konserlerle milyonların beğenisini kazanmıştır. Türk musikisini geniş kitlelere ulaştıran en önemli kadın icracılardan biri olarak hafızalara kazınan Ayla, 14 Ocak 1998'de yine doğduğu şehirde hayata gözlerini yumuştur.
Hüzünlü Çocukluk Yılları ve Yetimhaneden Bursa'ya Uzanan Yolculuk
Safiye Ayla Targan'ın yaşam öyküsü, kelimenin tam anlamıyla derin bir mücadele ve mucizelerle doludur. Mısırlı Hicazizade Hafız Abdullah'ın kızı olan Safiye Ayla, henüz dünyaya gelmeden babasını kaybetmiştir. Hafız Abdullah ise Mısırlıdır. Üç yaşına bastığında ise aslen Hicaz kökenli olan ve evlenene dek sarayda hizmetçilik yapan annesi Seyyide Hanım hayata veda etmiştir. Seyyide Hanım aslen Hicazlıdır. Yapayalnız kalan küçük Safiye, İstanbul Bebek'teki Çağlayan Darüleytam'a verilerek burada özenle büyütülmüştür. İlköğrenimini bu kurumda başarıyla tamamlayan Safiye'nin kaderi, Batı Bursa milletvekili ve zengin bir Sufi olan Şeyh Servet Efendi tarafından evlat edinilmesiyle tamamen değişmiştir. Yeni ailesiyle birlikte Bursa'ya giden Ayla, eğitim hayatına Bursa Kız Muallim Mektebi bünyesinde devam etmiştir. Daha sonraları Konya ve Adana illerinde de öğrenim gören Safiye Ayla, Muallim Mektebi yıllarında geçirdiği ağır hastalıklar sebebiyle okulundan mezun olamadan, diplomasını alamadan ayrılmak durumunda kalmıştır. Her şeye rağmen öğretmenlik hayalinden vazgeçmemiş ve Beyoğlu Halıcıoğlu İlkokulu bünyesinde yardımcı öğretmen sıfatıyla çalışmaya başlamıştır. Ancak içindeki müzik tutkusu ağır basınca bu meslekte uzun süre kalmamış ve yönünü tamamen musiki dünyasına çevirmiştir.
İlk Plak, Zirveye Tırmanış ve Musiki Eğitimi
Küçük yaşta piyanoya başladı. Müzik hayatı küçük yaşta piyano çalarak başlayan sanatçının sesindeki büyüleyici güzellik çok geçmeden musiki çevrelerinin dikkatini çekmiştir. Sesinin güzelliği kısa sürede fark edildi. İlk ciddi müzik eğitimini besteci Mustafa Sunar'dan alan sanatçı, yeteneğini geliştirerek dönemin önde gelen bestekarlarından dersler almaya başlamıştır. Sanatçının musiki bilgisini derinleştirdiği ve feyz aldığı diğer önemli üstatlar şu isimlerdir:
- Yesari Asım Arsoy
- Sadettin Kaynak
- Selahattin Pınar
- Udi Nevras
- Mesut Cemil
- Refik Fersan
İlk teklisini 1930'da yaptı. İlk hocası olan besteci Mustafa Sunar'ın da büyük desteğini ve teşvikini alan genç sanatçı, 1930 yılında 'Sevda Yaratan Gözlerin' isimli ilk profesyonel çalışmasını tamamlayarak müzik dünyasına çok başarılı bir giriş yapmıştır. Bestesi Yesari Asım Arsoy'a ait olan bu ilk eser, 50.000 adetlik satış rakamıyla dönemin büyük hitlerinden biri haline gelmiştir. İlk çalışmasının elde ettiği bu büyük başarı, sanatçının uzun süreli meslek hayatı boyunca 500'ü aşkın plak doldurmasına zemin hazırlamıştır. Sahneye ilk kez 1931 yılında Darüttalim-i Musiki Heyeti'nin düzenlediği seçkin konserlerde adım atarak profesyonel olarak şarkı söylemeye başlamıştır. Bu başarılı çıkışın ardından Ankara ve İstanbul radyolarında görev almış, aynı zamanda İstanbul Konservatuarı İcra Heyeti bünyesinde sesini duyurmuştur. Uzun seneler boyunca dönemin ünlü gazinolarında sahne alan sanatçı, Türk sanat müziğinin en çok aranılan kadın seslerinden biri olmayı sürdürmüştür.
Atatürk'ün Hayranlığı ve Sanatçının Özel Yaşamı
Atatürk onun büyük bir hayranıydı. Müzik kariyerinde basamakları hızla tırmanan Safiye Ayla'nın en büyük hayranları arasında Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk de yer almaktaydı. Onun pürüzsüz icrasını dinlemekten büyük kıvanç duyan Mustafa Kemal, düzenlediği çeşitli toplantı ve davetlerde ona sevdiği eserleri sıklıkla seslendirirdi. Yurt genelinde çok sayıda solo konser vererek geniş kitlelerin takdirini kazanan sanatçı, bu süreçte müzik dünyasına pek çok kalıcı plak armağan etmiştir. Sanatçı, 8 Nisan 1950 tarihinde dönemin udi bestekarı Şerif Muhittin Targan ile dünyaevine girerek onun soyadını almıştır. Evlilikleri 1967 yılına kadar sürdü. Çiftin beraberliği, Şerif Muhittin Targan'ın 1967 yılındaki vefatına kadar büyük bir bağlılıkla devam etmiştir.
Eşsiz Okuyuş Ekolü ve Ölümsüz Mirası
Sesini geniş kitlelere ulaştırmayı başaran Safiye Ayla'yı kendi dönemindeki diğer kadın icracılardan ayıran en belirgin yönü, tamamen kendine has okuyuş tarzıydı. Müzikal ölçülere titizlikle riayet eden sanatçı, düzgün diksiyonu ve coşkulu yorumuyla dinleyicileri derinden etkileyen çekici bir tavra sahipti. En tiz perdelerde şarkı söylerken dahi sesindeki berraklığın ve pürüzsüzlüğün bozulmaması, onun vokal tekniğindeki üstünlüğün en önemli göstergesiydi. Rumeli türkülerinden klasik eserlere kadar son derece geniş bir repertuara sahip olan sanatçı, her yaştan müzikseverin beğenisini kazanmıştır. Türk sanat müziğinin altın sayfalarına yazılan ve klasikler arasında yer alan meşhur şarkılardan bazıları şunlardır:
- Çile Bülbülüm
- Ah Bu Gönül Şarkıları
- Niçin Baktın Bana Öyle
- Bir İhtimal Daha Var
- Menekşe Kokulu Yarim
Sanatçı 91 yaşında vefat etti. Uzun ve üretken yaşam serüvenini 14 Ocak 1998'de noktalayan Safiye Ayla Targan, İstanbul'da 91 yaşında vefat etmiştir. Sanat dünyasında derin bir yas yaratan kaybının ardından cenazesi Zincirlikuyu Mezarlığı'na nakledilerek ebedi istirahatgahına defnedilmiştir.