Venedik Cumhuriyeti sınırlarında 1550 yılında dünyaya gelen Sofia Bellicui Baffo, kaderin şaşırtıcı rüzgarlarıyla Osmanlı sarayının en nüfuzlu figürlerinden birine dönüştü. III. Murat'ın eşi ve III. Mehmet'in validesi olarak tanınan bu güçlü kadın, harem duvarlarının ötesine geçip devlet idaresinde aktif roller üstlendi. Akdeniz'in sakin sularından İstanbul'un siyaset merkezine uzanan bu yaşam öyküsü, entrikalar, diplomatik başarılar ve görkemli mimari eserlerle şekillendi.
Korfu Adasından Osmanlı Haremine Uzanan Yol
Venedikli zengin bir ailenin biricik evladı olan Sofia, Korfu valisi Leonardo Baffo'nun kızıydı. Genç kız, henüz on iki yaşındayken Akdeniz'de çıktığı gemi seyahatinde Osmanlı korsanları tarafından kaçırıldı. Bu talihsiz olay, onun hayatını tamamen değiştirdi. İstanbul'daki Pera köle pazarına getirilen Sofia'nın güzelliği kısa sürede sarayın da dikkatini çekti. III. Murat'ın annesi Nurbanu Sultan, genç kızı görerek oğlu için aradığı kız olduğuna karar verdi ve büyük bir servet ödeyip satın aldı. İki yıl boyunca haremde sıkı bir Osmanlı eğitimi alan Sofia'ya, temiz güzelliği vesilesiyle Safiye adı verildi. Beline kadar uzanan sarı saçları, beyaz teni ve büyüleyici yürüyüşüyle on beş yaşında padişahın kalbini kazanmayı başardı.
Sarayda Yükseliş ve Siyasi Güç
Safiye Sultan, 26 Mayıs 1566 tarihinde oğlu şehzade III. Mehmet'i dünyaya getirerek saraydaki konumunu sağlamlaştırdı. Özellikle 1579 yılında sadrazam Sokollu Mehmed Paşa'nın hayatını kaybetmesiyle birlikte saray yönetiminde çok daha aktif bir rol üstlenmeye başladı. 1595 yılında eşi III. Murat'ın vefatı üzerine tahta oğlu III. Mehmet geçti. Bu yeni dönemle birlikte valide sultan unvanını alan Safiye Sultan, saray içindeki ve dışındaki otoritesini iyice pekiştirdi. Oğlunu taht rakiplerinden ve diğer tehlikelerden korumak için sert adımlar atmaktan da çekinmedi. Nitekim büyük torunu Mahmud'un annesi Mahpeykar Sultan ile iş birliği yaparak tahta geçme planları yürüttüğü gerekçesiyle, her ikisinin de hayatına son verilmesini sağladı.
Diplomasi, Rüşvet ve İhtışamlı Yıllar
Safiye Sultan'ın nüfuzu sadece saray duvarlarıyla sınırlı kalmadı, uluslararası diplomaside de yankı buldu. İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth ile yakın mektuplaşmalar ve hediyeleşmeler gerçekleştirdi. Kraliçe Elizabeth, 1593 yılında Safiye Sultan'a değerli taşlarla bezeli kendi portresini takdim etti. Buna karşılık valide sultan da kraliçeye gümüş işlemeli zarif bir elbise ile altın işlemeli mendiller yolladı. 1599 yılında kraliçenin gönderdiği süslü hediye araba, saray hanımının İstanbul sokaklarında boy göstermesini sağladı.
Oğlu III. Mehmet'in 1603 yılında vefatından sonra, Safiye Sultan'ın gücü tamamen kırılmadı. Yeni padişah I. Ahmet tahta çıksa da, harem idaresi hala Büyük Valide Sultan sıfatıyla onun ellerindeydi. Hatta resmi valide sultan olan Handan Sultan'dan çok daha yüksek bir ödenek alıyordu. O dönemde devlet memuriyetlerinin dağıtılmasında rüşvet ve hediyeler vasıtasıyla başrol oynadığı bilinmektedir. Bu durum, İstanbul'daki yabancı elçilerin raporlarında da açıkça yer buldu. Hatta halktan ve devlet görevlilerinden pek çok kimse, işlerini kolaylaştırmak amacıyla yolda onun arabasının önünü keserek taleplerini bizzat iletirdi.
Sürgün, Vefat ve Bıraktığı Tarihi Miras
Safiye Sultan'ın saraydaki mutlak egemenliği, I. Ahmet'in eşi Kösem Sultan'ın yükselişiyle sarsıldı. Haseki unvanını alan Kösem Sultan'ın nüfuz kazanması, yaşlı padişah annesinin gözden düşmesine ve nihayetinde Eski Saray'a sürgün edilmesine yol açtı. Ömrünün son yıllarını burada sessizlik içinde geçiren Safiye Sultan, 10 Kasım 1619 tarihinde 69 yaşında İstanbul'da vefat etti. Naaşı, Ayasofya Camii bahçesinde yer alan III. Murat Türbesi'ne defnedildi. Safiye Sultan'ın geride bıraktığı önemli başarılar ve eserler ise şunlardır:
- İstanbul Eminönü'ndeki görkemli Yeni Camii inşaatını 9 Nisan 1598'de başlatmıştır.
- 1610 yılında Kahire'de kölesi Osman Ağa nezaretinde inşa edilen ve kendi adıyla da anılan Melike Safiye Camii'ni yaptırmıştır.
- İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth ile yakın diplomatik ilişkiler kurarak hediyeleşmeler gerçekleştirmiştir.
Bu tarihi şahsiyetin hayatı, 12 Kasım 2015'te yayın hayatına başlayan popüler bir televizyon dizisiyle de ekranlara taşındı. Yapımcı Timur Savcı tarafından hayata geçirilen 'Kösem Sultan' dizisinde Safiye Sultan karakterini ünlü oyuncu Hülya Avįar canlandırdı. Dizide Kösem Sultan'a Beren Saat, onun çocukluk dönemine ise Yunan oyuncu Anastasia Thsilimpou hayat verirken, I. Ahmet rolünde ise Ekin Koç yer aldı.