Kimdir?
Bezmiâlem Valide Sultan, yaklaşık 1807'de doğmuş, 2 Mayıs 1853'te ölmüş, Osmanlı padişahı II. Mahmud'un ikinci eşi ve padişah Abdülmecid'in annesidir. Adındaki Bezm-i Âlem "dünya meclisi" anlamına gelir. Osmanlı tarihinin en tanınmış valide sultanlarından biridir. Hayırseverlik için yaptığı çalışmalarla sevilen ve saygı duyulan bir valide sultan olarak anılır.
Hayatı
Doğum yeri ve tarihi hakkında kesin bilgi bulunmamakla birlikte, küçük yaşta esirciler tarafından saraya cariye olarak getirilen bir Gürcü kızı olduğu iddia edilir. Abdülmecid tahta çıktığında 16 yaşındaydı; kendisi ise 32 yaşındaydı. Oğlunun hükümdarlığı döneminde, ölümüne kadar 14 yıl (1839-1853) boyunca Valide Sultan oldu. Oğluna Tanzimat'ın ilanı konusunda Mustafa Reşid Paşa'ya güvenmesini tavsiye ettiği söylenir. Abdülmecid'in hükûmetteki nazırları seçerken annesine danıştığı bilinir. Abdülmecid, çok sevdiği annesine özel bir unvan vermiştir. Abdülmecid'in doktoru Spitzer, Bezmialem'in görünümü hakkında ayrıntılı bilgi vermiştir.
Ölümü
2 Mayıs 1853'te Dolmabahçe Sarayı'nda öldü ve Divanyolu'ndaki II. Mahmud Türbesi'ne gömüldü. Garabet Balyan'ın mimarlığında inşaatını başlattığı Dolmabahçe Camii henüz bitmemişti. Oğlu Sultan Abdülmecid camiyi annesinin anısına 1855'te tamamlattı ve Bezmialem Valide Sultan Camii adıyla hizmete açtı. Cami zamanla Dolmabahçe Sarayı'na yakınlığı nedeniyle Dolmabahçe Camii olarak anılmaya başladı.
Eserleri
Birçok mimari eserin yapılmasına öncülük etti. Bunlar arasında Yıldız Sarayı'ndaki Dilkuşa Kasrı (1842); Maçka (1839), Topkapı (1843) ve Yıldız Sarayı'nda (1843) yaptırdığı üç ayrı Bezm-i Âlem Valide Sultan Çeşmesi; Bezm-i Âlem Valide Sultan Vakıf Gureba Hastanesi (1843); bugün Cağaloğlu Anadolu Lisesi'nin binası olarak kullanılan Mekteb-i Maarif ve Valide Mektebi (1850); Haliç üzerinde yapılan ilk ahşap Galata Köprüsü (1845); Dolmabahçe Camii (1853) ve Gureba Hastanesi Camii (1845) vardır. Ayrıca Sultanahmet'teki Üçler Çeşmesi (1843), Silivrikapı Uzunyusuf Mahallesi'ndeki Bezmialem Çeşmesi (1841), Gureba-yi Müslimin Hastanesi Çeşmesi (1845), Tarabya'daki Bezmialem Çeşmesi (1852-53), Medine'deki Bezmialem Sebili (1851) ve Kerbela'daki Bezmialem Sebili (1847) de onun yaptırdığı eserler arasında sayılır. Hakkında Leslie P. Peirce'in The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire adlı kitabı ile Yavuz Bahadıroğlu ve Ali Kemal Meram'ın eserlerinde bilgi bulunur.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Bezmialem Valide Sultan maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.