Süheyla kod adıyla da tanınan Safiye Topçuoğlu, Türkiye tarihindeki ilk emekçi kadın direnişini İzmir'de örgütleyen öncü bir Türk aktivisttir. Rus İmparatorluğu'nun Stavropol kentinde 1909 yılında dünyaya gelen Topçuoğlu, kadın çalışanların erkeklerden daha düşük ücret almasına karşı çıkarak 1929 yılında tarihi bir protestoya liderlik etmiştir. Bu direniş, o dönem İzmir'de faaliyet gösteren yabancı sermayeli bir tütün fabrikasında çalışan kadınların hak arama mücadelesi olarak kayıtlara geçmiştir.
Erken Dönem Yaşamı ve Siyasi Mücadelesi
Safiye Topçuoğlu, aslen Rize'nin Pazar ilçesinden olan ve fırıncılık mesleğini icra etmek üzere Çarlık Rusyası'na göç eden Laz Ali Usta'nın evladıdır. Stavropol şehrinde yatılı bir okulda eğitim görürken komsomol ve piyoner hareketlerine katılarak genç yaşta sol ideolojiyle tanışmıştir. Daha sonra ailesiyle birlikte Türkiye'ye dönerek İzmir'e yerleşen Topçuoğlu, kendisi gibi sol fikirleri benimseyen ağabeyleri Osman ve İbrahim Topçuoğlu'nun izinden gitmiştir. Siyasi alanda aktif rol üstlenen genç aktivist, henüz 1924 yılında Türkiye Komünist Partisi (TKP) Merkez Komitesi'nin yedek üyeliğine getirilmiştir. 1932 yılındaki kongrede ise İzmir delegesi olarak asil üyeliğe seçilmeyi başarmıştir.
Glen Tobacco Grevi ve Sonrası
Tütün sektöründe çalışan kadınların emek sömürüsüne maruz kalması, Topçuoğlu'nun en büyük mücadele alanlarından biri olmuştur. İngiliz ve Amerikan ortaklığıyla kurulan Glen Tobacco firmasında 1929 yılında Sendika Kadınlar Komitesi'ni kurarak ilk büyük adımı atmıştir. Topçuoğlu'nun önderliğinde pazartesi sabahı saat 10.00'da başlayan oturma eylemi, Türk sendikal mücadele tarihine geçmiştir. Eylemcilerin en ön safında yer alan bir kadının taşıdığı pankartta net bir talep yazılıydı: %10 zam isteği.
Bu kararlı duruş karşısında endişeye kapılan fabrika yönetimi, işçi temsilcileriyle masaya oturmak zorunda kalmıştir. Yalnızca iki buçuk saat süren görüşmelerin ardından kadın işçilerin tüm talepleri kabul edilmiştir. Bu zafer sadece kadınlarla sınırlı kalmamış, fabrikadaki erkek çalşanların da maaşlarında artış sağlanmasına vesile olmuştir. Ancak bu başarı, Topçuoğlu için zorlu günlerin başlangıcı olmuştir. Sendikal faaliyetleri sebebiyle tutuklanacağını fark eden aktivist, çareyi yurt dışına kaçmakta bulmuş ve 1936 yılına dek ülkeye dönememiştir.
Siyasi Kariyerinin Dönüm Noktaları
Safiye Topçuoğlu'nun aktif siyaset ve sendikacılık dönemindeki önemli dönüm noktaları şunlardır:
- 1924: TKP Merkez Komitesi yedek üyeliğine seçilmesi
- 1929: Glen Tobacco bünyesinde ilk kadın tütün grevini yönetmesi
- 1932: TKP Merkez Komitesi asil üyeliğine ve İzmir delegeliğine getirilmesi
- 1946: Gerçek gazetesini yayın hayatına kazandırması
Yayın Hayatı, Özel Yaşamı ve Vefatı
Türkiye'ye geri döndükten sonra da sosyalist çalşmalarından taviz vermeyen Safiye Topçuoğlu, 1946 yılında Gerçek adını taşıyan bir gazete çıkarmıştir. TKP içerisindeki muhalif grubun lider kadroları arasında yer alan Topçuoğlu, yaşamı boyunca inandığı değerler uğruna savaşmıştir. Özel hayatında ise iki evlilik gerçekleştirmiştir. İlk evliliğini Rum Okulu'nda öğretmenlik yapan Reşit Menteşoğlu ile kurmuş, onun vefatının ardından komünist militan Medet Aslan ile hayatını birleştirmiştir. Hayatının son döneminde sağlık sorunlarıyla mücadele eden Topçuoğlu, 19 Kasım 1975 tarihinde geçirdiği felç nedeniyle sol tarafını kullanamaz hale gelmiştir. Bu amansız hastalığın ardından, 22 Şubat 1976 tarihinde İzmir'de hayata gözlerini yummuştur.