1894 yılında İstanbul'da seçkin bir ailenin kızı olarak dünyaya gözlerini açan Safiye Ali, idealleri uğruna ülkesinin sınırlarını aşarak Türkiye'nin ilk kadın tıp doktoru ve tıp dersleri veren ilk kadın akademisyeni olma unvanlarını kazanmıştır. Osmanlı'nın son dönemlerinde tıp eğitiminin kadınlara kapalı olması sebebiyle tıp tahsilini Almanya'da tamamlayan bu öncü hekim, İstanbul'a dönerek anne ve çocuk sağlığı alanında çok önemli toplumsal projelere imza atmıştır. Mesleki başarılarının ötesinde, ülkedeki kadın hareketinin de ilk temsilcilerinden biri olarak hem muayenehanesinde hastalarına şifa dağıtmış hem de Türk kadınının siyasal haklarını elde etmesi için kararlılıkla mücadele etmiştir.
Köklü bir aile geleneğine sahip olan babası, sarayın saygın yaverlerinden Ali Kırat Paşa'ydı. Annesi ise Mekke şeyhülislamı Hacı Emin Paşa'nın kızı Emine Hasene Hanım'dı. Dört kız kardeşin en küçüğü olarak büyüyeceği Valideçeşme'deki konak, babasını erken yaşta kaybettikten sonra dedesinin himayesinde hayat bulduğu yer oldu. Eğitim hayatına İstanbul Amerikan Kız Koleji'nde devam eden genç kız, 1916 yılının Ocak ayında buradan başarıyla mezun oldu. Kolej yıllarında tıp doktoru olmaya karar vermesiyle birlikte zorlu bir mücadele başladı. Ülkede kadınların kadın hekimleri tercih etmesi büyük bir ihtiyaç yaratmasına karşın, Darülfünun Tıp Fakültesi henüz kadın öğrencilere kapılarını açmamıştı.
Almanya'da Tıp Eğitimi ve Akademik Başarı
I. Dünya Savaşı'nın getirdiği çetin maddi ve manevi koşullara meydan okuyan Safiye Ali, tıp eğitimi almak amacıyla Almanya'ya gitmeye karar verdi. Dönemin Maarif Nazırı Ahmet Şükrü Bey'in sağladığı devlet bursu desteğiyle Würzburg Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne kaydoldu. Yabancı bir ülkede eğitime başlamak için çok hızlı bir şekilde Almanca öğrenen azimli öğrenci, derslerdeki üstün başarısıyla dikkat çekti. Amerikan Koleji mezunu olması sebebiyle başlangıçta bürokratik engellerle karşılaşsa da üstün başarısıyla bu engelleri aşmayı bildi. Bavyera Millî Eğitim Bakanlığı, sınavlardaki birinciliği karşılığında kendisine 'doktor namzeti' unvanını layık gördü. 1921 yılında bebeklerde görülen iç pakimenenjit kanamaları üzerine hazırladığı bilimsel teziyle diplomasını gururla aldı.
Mezuniyetinin ardından memleketine dönen hekim, sadece altı hafta sonra uzmanlık eğitimi için tekrar Almanya'ya gitti. Kadın ve çocuk hastalıkları alanında ihtisas yaparken hayatını birleştireceği meslektaşı Dr. Ferdinand Krekeler (daha sonraki adıyla Ferdi Ali) ile tanışarak evlendi. Haziran 1923'te Türkiye'nin resmi olarak yetkilendirilmiş ilk kadın doktoru sıfatıyla icazetnamesini aldı. Eşiyle birlikte İstanbul'a dönen genç hekim, Cağaloğlu semtinde kendi muayenehanesini açarak halka hizmet vermeye başladı.
İstanbul Yılları ve Toplumsal Öncülük
Meslek hayatının ilk döneminde toplumsal önyargılarla karşılaşan Safiye Ali, kadın bir hekim olmanın getirdiği güvensizlik hissiyle mücadele etmek zorunda kaldı. Başlangıçta muayenehanesine kimse gelmedi. Hatta kadın hekim olduğu için düşük ücret teklif edenler oldu. Tüm bu zorluklara rağmen kararlılığından asla ödün vermedi. İstanbul'da geçirdiği beş yıl boyunca gerçekleştirdiği klinik çalışmaların yanı sıra, özellikle anne ve çocuk sağlığını korumak adına karşılıksız yürüttüğü sosyal hizmetler büyük takdir topladı. Adı adeta Süt Damlası Bakımevleri ile özdeşleşen başarılı hekim, yoksul çocukların sağlıklı beslenmesi ve bakımı için canla başla çalıştı.
Aynı dönemde, Amerikan Koleji bünyesindeki ilk kız tıp okulunda jinekoloji ve obstetrik dersleri verdi. Böylece kadınlara tıp eğitimi sunan ilk kadın akademisyen olarak tarihe geçti. Safiye Ali, tıp dünyasındaki büyük öncülüğünün yanı sıra toplumsal eşitlik mücadelesinde de son derece aktif bir rol üstlendi. İstanbul'da filizlenen feminist hareketlerin içinde yer alarak Türk kadınının seçme ve seçilme hakkını elde etmesi yolunda kararlı adımlar atmıştır. Ömrünün son yıllarını Dortmund'da geçiren değerli hekim, 5 Temmuz 1952'de vefat etti. Ardında ise tıp, eğitim ve kadın hakları alanında silinmez bir miras bıraktı.
Cumhuriyet'in ilk yıllarında toplumsal dönüşümün sembol isimlerinden biri haline gelen öncü hekimin temel çalışma alanları şunlardır:
- Tıp eğitimi ve genç kızların hekimlik mesleğine kazandırılması,
- Anne ve çocuk sağlığı odaklı ücretsiz klinik ve sosyal yardımlar,
- Kadın hakları hareketi çerçevesinde seçilme hakkı için yürütülen siyasi çalışmalar.