Saffet Kemaleddin Yetkin, 1866 yılında Şanlıurfa'da dünyaya gözlerini açtı. Şeyh Saffet Efendi adıyla da geniş kitlelerce tanınan bu kıymetli isim, 27 Ekim 1950 tarihinde hayata veda etti. Kendisi, hem Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde hem de Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş safhasında etkin roller oynamış çok yönlü bir Türk siyasetçisidir. Mısır'ın dünyaca ünlü eğitim merkezi olan ve İslam coğrafyasının kalbinde yer alan Camî'ül-Ezher Medresesi'nden başarıyla mezun olan Yetkin, bununla da yetinmeyerek dönemin en seçkin alimlerinden hususi dersler almıştır. Aldığı bu eğitim ona güçlü bir temel kazandırdı.
Eğitimcilikten Dergah Postnişinliğine Uzanan Yol
Yükseköğrenimini tamamladıktan sonra doğup büyüdüğü topraklara hizmet etme kararı alan Saffet Yetkin, Şanlıurfa İdadisi bünyesinde öğretmenlik görevine başladı. Gençlerin eğitimine büyük önem veriyordu. Memleketinin kültürel ve manevi dünyasına da yön vermeyi ihmal etmedi. Fikirlerini daha geniş kitlelere ulaştırmak amacıyla Tasavvuf Dergisi'nin hem sahipliğini hem de başyazarlığını üstlendi. Dönemin entelektüel dünyasında yankı bulan bu dergi vasıtasıyla dini ve ahlaki konuları derinlemesine ele aldı. Yayıncılık faaliyetlerinin yanı sıra tasavvufi kimliğiyle de halkın gönlünde taht kuran Şeyh Saffet Efendi, Şanlıurfa Halveti Dergahı bünyesinde postnişinlik makamına getirilerek manevi bir köprü vazifesi üstlendi. Dergahın manevi liderliğini yürüterek halkın irşad edilmesine ve ahlaki olgunluğa erişmesine katkı sağladı. Bu dönemdeki hizmetleri, onun toplum nezdindeki itibarını zirveye taşıdı. Böylece Şanlıurfa'nın hem fikri hem de manevi hayatında silinmez izler bırakan bir önder haline geldi.
Osmanlı Devleti'nde Üst Düzey Dini ve Siyasi Görevler
Toplum üzerindeki güçlü nüfuzu ve yüksek ilmi birikimi, Saffet Yetkin'i Osmanlı Devleti'nin idari mekanizmalarına taşıdı. Osmanlı Meclis-i Mebûsan'ı bünyesinde gerçekleştirilen genel seçimlerde büyük bir başarı göstererek sırasıyla birinci, ikinci ve üçüncü dönem Şanlıurfa Mebusu sıfatıyla parlamentoda görev alma hakkı kazandı. Parlamentoda milletin haklarını savunurken, başkentte de son derece önemli kurumsal vazifeler üstlendi. Manevi rehberliği ve hukuki yetkinliği sebebiyle Meclisi Mesâyih Başkanlığı ile Şer'iye Meclisi Başkanlığı makamlarına getirildi. Bu sayede din işlerinin koordinasyonunda ve şer'i hukuk kurallarının uygulanmasında en yetkili isimlerden biri oldu. İlmi çalışmalarına da ara vermeyen Yetkin, kutsal metinlerin doğru muhafazası adına Tetkiki Musâhîfı Şeriflik ve Müellifatlık görevlerini yürüttü. Ayrıca dönemin en prestijli akademi ve danışma kurulu niteliğindeki Dârü'l-Hikmeti'l-İslamiye kadrosunda üye olarak görev aldı. Osmanlı'nın bu kritik kurumlarındaki dirayeti, onun devlet tecrübesini pekiştirdi.
Cumhuriyetin İnşası ve Meclis Çalışmaları
İmparatorluktan cumhuriyete geçiş sürecinde de tecrübesiyle aranan bir isim olan Şeyh Saffet Efendi, Ankara'daki yeni oluşuma destek verdi. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ikinci döneminde yapılan seçimlerde Şanlıurfa Milletvekili olarak parlamentodaki yerini aldı. Genç cumhuriyetin hukuki temellerinin atılmasında etkin çaba sarf etti. Özellikle parlamento içi disiplin ve kuralların belirlenmesi amacıyla kurulan Nizamnâme-i Dâhilî Encümeni Başkanlığı görevine getirildi. Meclisin iç tüzüğünün hazırlanması ve işleyişinin düzene sokulmasında tecrübesiyle yol gösterici oldu. Cumhuriyet dönemindeki bu yoğun yasama mesaisinin ardından aktif siyasetten çekilen Yetkin, sakin bir yaşamı tercih etti. Kendisi evli ve dört çocuk babasıydı. 84 yıllık hayatı boyunca memleketine adanmış bir ömür süren Saffet Yetkin, ardında büyük bir saygınlık bıraktı.
Şeyh Saffet Efendi'nin üstlendiği başlıca kurumsal görevler şunlardır:
- Şanlıurfa İdadisi Öğretmenliği
- Osmanlı Meclis-i Mebûsan Mebusluğu (I., II. ve III. Dönem)
- Meclisi Mesâyih Başkanlığı
- Dârü'l-Hikmeti'l-İslamiye Üyeliği
- TBMM II. Dönem Şanlıurfa Milletvekilliği
Hem geleneksel medrese eğitimini hem de modern yasama pratiklerini başarıyla sentezleyen Yetkin, Şanlıurfa'nın yetiştirdiği en önemli değerlerdendir. Onun gerek yerel gerekse ulusal düzeydeki hizmetleri, tarihimizin önemli bir dönemecine ışık tutmaktadır. Şeyh Saffet Efendi'nin hatırası, Türk parlamento tarihindeki seçkin yeriyle her zaman yaşayacaktır.