Nuh Naci Yazgan, Kurtuluş Savaşı'ndaki sivil mücadeleden Cumhuriyet'in sanayi hamlelerine kadar pek çok alanda iz bırakmış bir vatanseverdir. Kayseri'de 1885 ya da 1886 senesinde İbrahim Hakkı Bey'in oğlu olarak doğan bu idealist girişimci, ömrünü ülkenin kalkınmasına ve bağımsızlığına adamıştır. Hem savaş döneminde orduya sağladığı lojistik destekle hem de TBMM'deki milletvekilliği göreviyle Türkiye'nin kuruluş harcında yer almıştır. Mustafa Kemal Atatürk'ün yönlendirmesiyle meclisten istifa edip Adana'ya giden Yazgan, bölgedeki sanayi tesislerini ayağa kaldırarak modern Türk sanayisinin öncülerinden biri olmuştur.
Kayseri'den Sivas Kongresi'ne Millî Mücadele Yılları
Eğitim hayatını Ticaret İdadisi'nde tamamlayan Nuh Naci Bey, iş yaşamına ilk adımı Kayseri Baruthanesi'nde kâtip olarak attı. Buradaki görevi vesilesiyle çevresinde Katipzade lakabıyla tanınmaya başladı. Gençlik yıllarında Kayseri İdadisi bünyesinde bir yıl kadar güzel yazı (Hüsn-ü Hat ve Meşk) öğretmenliği yaptı. Daha sonra ticarete atılarak halı alım satım işleriyle uğraştı. Anadolu işgal altındayken, vatanın bağımsızlığı için yürütülen çalışmalarda ön saflarda yer aldı. Sivas Kongresi'ne Kayseri delegesi seçilen Kalaçzade Ahmet Hilmi Bey ve Ömer Mümtaz İmamzade ile birlikte Sivas'a doğru yola çıktı. Yol şartları nedeniyle ancak kongre tamamlandıktan sonra şehre ulaşabildi. Gecikmeli de olsa kongre havasını solumuştu. Kayseri'ye döner dönmez vakit kaybetmeden Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin yerel şubesinin kurulmasına öncülük etti. Milli kuvvetlerin kurulması için halktan yardım topladı. Toplantılar düzenleyerek işgalleri kınadı ve halkın milli duygularını her zaman zinde tuttu. Milli mücadele ruhunu yaymak amacıyla tüm masraflarını kendi cebinden karşılayarak Erciyes gazetesini çıkardı. Bu gazete sayesinde işgalcilerin zulmü Anadolu halkına duyurulurken Mustafa Kemal Paşa'nın önderliğindeki Ankara Hükümeti'nin mesajları da bölgeye ulaştırıldı. Kayseri Belediyesi encümen üyeliği vazifesini sürdürürken 1923 genel seçimlerinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Kayseri milletvekili olarak giren Nuh Naci Bey, Ankara'da yasama faaliyetlerine katılırken bir yandan da sanayici kimliğiyle ülkesine hizmet etmeye devam ediyordu.
Adana'da Sanayi Hamlesi ve Millî Mensucat
Kurtuluş Savaşı esnasında Adana'da bulunan fabrikasında kahraman Türk ordusu için kaput bezi üreten Nuh Naci Bey, ülkenin iktisadi bağımsızlığının üretimden geçtiğine inanıyordu. Cumhuriyet'in ilanından sonra Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, Adana'da azınlıkların geride bıraktığı ve üretimi durmuş olan bacasız fabrikaların tekrar çalıştırılmasını istedi. Atatürk bu önemli görevi Nuh Naci Bey'e verdi. Atatürk'ün bu özel ricası üzerine Nuh Naci Bey, 22 Aralık 1924 tarihinde milletvekilliği görevinden istifa ederek meclise veda etti. Sanayi hamlesine liderlik etmek üzere vakit kaybetmeden Adana'ya yerleşti. Adana'daki sanayileşme sürecini hızlandırmak amacıyla 1927 senesinde, kentin en köklü tekstil fabrikası olan Milli Mensucat'ı Hazine'den satın alarak işletmeye başladı. Nuh Naci Bey bu büyük tesisi devralırken dönemin şu önemli iş insanlarıyla ortaklık kurmuştu:
- Mustafa Özgür
- Nuri Has
- Seyit Tekin
Ünlü yazar Orhan Kemal'in edebi eserlerinde de işlediği bu devasa tesis, kurucularının idaresinde büyük bir atılım gerçekleştirdi. Burada imal edilen Aslan markalı vater ve ekstra iplikler, kısa sürede Türkiye genelinde yoğun bir talep görerek pazarda önemli bir yer edindi.
Kurucu Ortaklıklar ve Sosyal Mirası
Adana'da faaliyet gösteren pamuk üreticilerinin finansal ihtiyaçlarına kalıcı çözümler sunmak ve bölgedeki sanayicilere can suyu sağlamak amacıyla Kayserili hemşerileriyle güç birliği yaparak Akbank'ın kurucu ortakları arasında yer aldı. Üretimi artırmak ve yerel kalkınmayı desteklemek için atılan bu adım, Türk finans sektörünün en önemli kurumlarından birinin doğmasını sağladı. Ticari başarılarının yanı sıra hayırseverliğiyle de ön plana çıkan Nuh Naci Bey, Kayseri ve İstanbul'da çok sayıda vakıf ile sosyal yardım kurumu tesis etti. Elde ettiği kazancı topluma geri vermeyi milli bir görev saydı. Hayırsever iş insanının adı, memleketi Kayseri'de 2009 yılında faaliyete geçen Nuh Naci Yazgan Üniversitesi'nde yaşatılmaktadır. Sanayici ve vatansever Nuh Naci Yazgan, 7 Ekim 1947 tarihinde hayata gözlerini yummuştur. Bıraktığı kıymetli miras günümüzde de yaşamaktadır.