İoseb Vissarionovich Cugaşvili adıyla doğan ve Rusça "çelik" anlamına gelen Stalin lakabıyla tanınan Josef Stalin, 1922'den vefat ettiği 1953'e kadar Sovyetler Birliği'ni yönetmiş Gürcü asıllı bir devlet adamıdır. Bolşevik İhtilali'nin önde gelen isimlerinden olan lider, II. Dünya Savaşı'nın seyrini değiştirerek dünya tarihine damga vurmuştur. 18 Aralık 1879'da (yapılandırılmış verilerde 18 Aralık 1878) Gori'de dünyaya geldi. Gençliğinden itibaren Marksist gruplara katılarak Çarlık rejimine karşı mücadele etti. Sürgünler ve hapislerle dolu bir yaşamın ardından Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin en güçlü figürü haline gelmiştir. Geliştirdiği ekonomi politikaları, yürüttüğü askeri stratejiler ve aldığı radikal kararlarla modern dünyanın siyasi haritasını yeniden çizmiştir.
Gori'den Devrim Yollarına: Gençlik ve Mücadele Yılları
Stalin'in çocukluğuna dair erken dönem kaynaklarının azlığı nedeniyle kısıtlı bilgi mevcuttur. Köle statüsündeki bir anne ile sert mizaçlı bir ayakkabı ustası babanın oğlu olarak zorlu bir çocukluk geçirdi. 1888'de Gori'de başladığı okulda eğitim dilinin Rusça, kendi ana dilinin ise Gürcüce olması nedeniyle sosyal ve akademik alanda zorluklar yaşadı. Buna rağmen 1894'te okulu yüksek başarıyla bitirip Tiflis'te ilahiyat eğitimine başladı. Burada 1895'te Çarlık karşıtı gizli bir Marksist örgüte girdi ve Karl Marx ile Friedrich Engels'in manifestoları üzerinde çalıştı. Gizli örgütlenme çalışmaları nedeniyle 29 Mayıs 1899'da ilahiyat okulundan ihraç edildi.
Okuldan sonra Tiflis Fizik Gözlemevi'nde çalışmaya başlayan Stalin, Ketshoveli ve Tsulukidze ile birlikte propaganda faaliyetlerini büyüterek Rusya Sosyal Demokratik İşçi Partisi'nin Kafkasya liderleri arasına girdi. Polisin gözlemevine düzenlediği baskın nedeniyle yeraltına çekildi. Eylül 1901'de devrimci mücadeleyi büyütmek amacıyla Bakü'de Brdzola gazetesini çıkardı. Batum'daki faaliyetleri sırasında 9 Mart 1902'de organize ettiği 6000 kişilik işçi protestosunda polisle çatışma çıktı ve birçok gösterici öldü. Bu olaylar sonrası 6 Nisan 1902'de tutuklanan Stalin, Kutais hapishanesine nakledilerek burada da propaganda çalışmalarına devam etti ve hapisteyken Kafkas Birliği Komitesi'ne seçildi.
Bolşevik İhtilali ve İktidar Savaşı
1904'te partide Bolşevik ve Menşevik bölünmesi derinleştiğinde Stalin, Vladimir Lenin'in doktrinlerine bağlı kalarak Bolşevik komitesinin başına geçti. Lenin ile 1907'deki Londra 5. Kongresi'nde komünist devrim fikrini pekiştirdi. Özel hayatında ise 1903'te evlendiği Ekaterina Svanidze'yi dört yıl sonra kaybetti. Bu evlilikten bir oğlu oldu. Defalarca sürgüne gönderilen ve hapisten kaçan Stalin, 1912'de partinin merkez komitesine seçildi. 1917'de Pravda'nın editörü oldu. Merkez Komite seçimlerinde en yüksek üçüncü oyu alarak lider kadroya girdi. Lenin'in sürgün döneminde partiyi Sverdlov ile birlikte yönetti.
Miladi takvime göre 7 Kasım 1917'de gerçekleşen Bolşevik Devrimi'nde önemli rol oynayan Stalin, yeni Sovyet hükümetinde Milliyetler Halk Komiseri oldu. Çarlık Rusyası'nın çöküşünü hazırlayan etkenlerden biri Çanakkale Zaferi'ydi. Bu zafer rejimin ekonomik olarak çökmesini ve Potemkin Zırhlısı'nda başlayan ayaklanmaların yayılmasını tetiklemişti. 1922'de partinin Genel Sekreteri seçilen Stalin, Lenin'in 1924'teki vefatının ardından Lev Troçki ile girdiği iktidar mücadelesini kazanarak 1929'da SSCB'nin en güçlü lideri konumuna yükseldi. Troçki ise ülkeyi terk etmek zorunda kaldı.
Büyük Dönüşüm, Savaş ve Sürgün Dönemi
Stalin, 1929'da tarım ve sanayi ürünlerinin kamulaştırılmasını hedefleyen Kolektifleşme hamlesini başlattı. 1928-1936 yılları arasında planlı ekonomi ve endüstrileşme adımlarıyla SSCB'de köklü reformlar gerçekleştirdi. II. Dünya Savaşı başladığında gücünün zirvesinde olan Gürcü lider, şu kritik görevleri tek başına üstlenmiştir:
- Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'ndeki parti liderliği,
- Hükümet başkanlığı görevi,
- Sovyet orduları başkomutanlığı.
19 Ağustos 1939'da Nazi Almanyası ile Molotov-Ribbentrop Paktı'nı imzaladı. Ancak 1941'de Almanya'nın saldırmasıyla müttefiklerin safına geçti. Kızıl Ordu, 21 Ağustos 1942 - 2 Şubat 1943 tarihlerindeki kanlı Stalingrad Savaşı'nı kazanarak Nazi Almanyası'na karşı nihai zaferin kapısını araladı.
Savaş sırasında Slavlaştırma siyaseti yürüten Stalin, 1944 yılında Kırım Tatarlarının sürülmesine karar verdi. 1928'de Veli İbrahim'in idamı ile başlayan tasfiye süreci, 11 Mayıs 1944'teki kitlesel sürgün kararıyla trajik bir boyuta ulaştı ve sürgünde çok sayıda insan can verdi. Savaşın sonuna doğru, 4-11 Şubat 1945'te Roosevelt ve Churchill ile Yalta Konferansı'nda buluşan Stalin, SSCB'nin 1905'te kaybettiği toprakları ve Kuril Adaları'nı geri alması karşılığında Japonya'ya karşı savaşa girme sözü verdi.
Savaş sonrasındaki liderliğini sürdüren Stalin, 1 Mart 1953'te Beria, Malenkov ve Bulganin ile yediği son yemeğin ardından rahatsızlanarak felç geçirdi. 5 Mart 1953'te beyin kanaması sonucu hayatını kaybetti. Cenazesinde yaşanan büyük izdihamın ardından naaşı, 31 Ekim 1961'de Lenin's Mausoleum'da koruma altına alınmıştır.