Zülfikar Ali Butto Kimdir?

Zülfikar Ali Butto, 5 Ocak 1928'de İngiliz Hindistanı'nın Sindh eyaletindeki Larkana kentinde, varlıklı ve köklü bir aileye mensup olarak dünyaya geldi. Oxford'dan mezun hukukçu kimliğiyle Pakistan siyasetine adım atan Butto, Pakistan Halk Partisi'ni kurarak ülkenin tarihini derinden etkileyen bir siyasetçiye dönüştü. Birleşik Pakistan'ın son başbakanı olarak tarihe geçen Butto, 4 Nisan 1979'da Rawalpindi'de askeri yönetim tarafından idam edildi.

Eğitim ve Hukuk Kariyeri

Bombay'da başladığı öğrenimini yurt dışında sürdüren Butto, Kaliforniya Berkeley Üniversitesi'nde siyasal bilimler okudu. Ardından Oxford Üniversitesi'nin hukuk fakültesine geçti ve 1953'te yüksek lisansını tamamladı. Pakistan'a döndükten sonra avukatlık mesleğine başladı; 1956-1958 yılları arasında Sind Eyaleti'nde hukuk dersleri verdi. Akademik ve mesleki birikimini taşıdığı siyasi arena onu hızla öne çıkardı.

İlk Bakanlıklar ve Muhalefet Yılları

İskender Mirza'nın 1958'de cumhurbaşkanlığına kurduğu hükümette Ticaret Bakanlığı göreviyle siyasete giren Butto, Genelkurmay Başkanı Muhammed Eyüp Han'ın darbeyle yönetimi ele geçirmesinin ardından da bakanlığını korudu. Kısa süre içinde Dışişleri Bakanlığına yükseldi. 1963-1966 yılları arasındaki bu görev döneminde Pakistan'ın dış politika eksenini köklü biçimde değiştirdi: Batı ittifakından uzaklaşarak Rusya ve Çin ile yakınlaştı. Hindistan'la yaşanan silahlı çatışmada savaş yanlısı tutum alması ve barış müzakerelerine karşı çıkması ise onu görevden uzaklaştırılmasıyla sonuçlandı.

1967'de Pakistan Halk Partisi'ni (PPP) kurarak muhalefetin öncüsüne dönüşen Butto, Eyüp Han'ı koyu bir diktatörlük uygulamakla itham etti. Eyüp Han'a yönelik suikast girişiminin ardından 1968'de diğer muhalefet liderleriyle birlikte hapsedildi. Yoğun baskılar sonucu iktidarı Genelkurmay Başkanı Yahya Han'a devreden Eyüp Han'ın ardından Butto 1969'da serbest bırakıldı. Yahya Han onu Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı olarak atadı.

Başbakanlık ve Dış Politika Atılımları

1970 genel seçimlerinde hiçbir parti salt çoğunluk elde edemedi. Koalisyon kurma çabaları sonuçsuz kalınca meclis süresiz kapatıldı; bu belirsizlik ortamı Doğu Pakistan'da silahlı çatışmaya dönüştü. Hindistan'ın askeri desteğiyle Doğu Pakistan, Bangladeş adıyla bağımsızlığını ilan etti. Pakistan ordusunun aldığı ağır yenilginin ardından Yahya Han 1971'de tutuklandı ve hükümet Zülfikar Ali Butto'ya devredildi.

Başbakanlık döneminde önemli adımlar attı. 1974'te Lahor'da düzenlenen İslam Konferansı'nda Bangladeş'i resmen tanıdı. 1976'da ise Hindistan'la ticari ve siyasi ilişkileri yeniden normalleştirdi. 1977 seçimlerinde PPP tek başına iktidara geldi; ancak muhalefet partileri usulsüzlük iddiasıyla ülke genelinde büyük çaplı eylemlere girişti.

Darbe, Yargılanma ve İdam

Karışıklıkların iç savaşa dönüşme eşiğine dayandığı bir ortamda Genelkurmay Başkanı Ziya Ül Hak, 5 Temmuz 1977'de yönetimi devirdi. Butto kısa süre sonra tutuklandı. Muhalif milletvekili Ahmet Rıza Kasuri'nin 1974'te öldürülmesini bizzat emrettiği iddiasıyla Lahor Yüksek Mahkemesi'nde yargılandı. Mahkeme 1978'de idam kararı verdi; Ziya Ül Hak bu kararı Şubat 1979'da onayladı. Zülfikar Ali Butto, 4 Nisan 1979'da Rawalpindi'de idam edildi. Ölüm anında 51 yaşındaydı.

Butto, 1951'de Nusrat Bhutto ile evlendi. Çiftinin Benazir, Murtaza, Sanam ve Shahnawaz adında dört çocuğu oldu. Büyük kızı Benazir Butto babasının partisinin başına geçerek iki kez Pakistan başbakanı oldu. O da 27 Aralık 2007'de katıldığı bir mitingde düzenlenen silahlı saldırıda hayatını kaybetti.