Vüs'at Orhan Bener, 23 Mayıs 1922'de Samsun'da, ailenin en büyük çocuğu olarak dünyaya geldi. Türk edebiyatında "1950 kuşağı" diye adlandırılan yazarlar arasında en özgün seslerden biri olan Bener, aynı zamanda "İkinci Yeni'nin ilk öykücüsü" olarak tanımlanır. Felsefeci Cemil Sena Ongun amcası, romancı Erhan Bener kardeşi ve romancı Yiğit Bener ise yeğenidir; adeta edebi bir sülale içinde büyümüştür.
Taşra Taşınmaları ve Askeri Yıllar
Babasının eğitimcilik mesleği, aileyi yıllarca Anadolu'nun dört bir yanına savurdu: Aydın, Tekirdağ, Sivas, Erzincan ve hatta Lefkoşa... Babasının İngiliz yönetimindeki bir Türk lisesinde öğretmenlik yaptığı Kıbrıs'ta ilkokula başlayan Bener, ilkokulu 1932'de Erzincan'da tamamladı. Ortaokul Sivas'ta, lise ise Bursa Işıklar Askeri Lisesi'nde geçti; 1939'da oradan mezun oldu. İki yıl sonra Harp Okulu'ndan levazım asteğmeni olarak çıktı ve Balıkesir Edremit'e atandı.
Askerlik yılları birlikten birliğe nakillerle geçti. 1944'te Bergama'nın köklü ailelerinden biri olan musikişinas Gazale Hanım ile evlendi; ne var ki 1946'da hem karısını hem yeni doğan bebeğini kaybetti. Bu ağır yitim, ilerleyen yıllarda eserlerine sinen ölüm izleğinin temel taşlarından biri oldu. 1951'de kardeşi Erhan Bener ile birlikte tutuklandı ve yaklaşık iki ay gözaltında kaldı. Aynı yıl Raziye Nugay ile ikinci evliliğini yapan Bener, 1953'te Siirt'e tayin edilince on iki yılın ardından kıdemli yüzbaşı rütbesiyle ordudan istifa etti.
Hukuk Kariyeri ve Sendika Yılları
Ankara'ya dönen Bener, aynı yıl Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne girdi. Öğrencilik döneminde İstatistik Enstitüsü'nde memurluk, Ulus gazetesinde gece düzeltmenliği ve Cebeci İmam Hatip Ortaokulu'nda öğretmenlik yaparak geçimini sağladı. 1957'de hukuk diplomasını aldı. Ticaret Bakanlığı'nda raportörlükle başladığı resmi kariyeri, 1959-1978 yılları arasında Karayolları Genel Müdürlüğü'nde hukuk müşavirliği olarak sürdü. 1978'de bu görevden emekliye ayrıldı; 1979-1992 arasında Türk-İş'e bağlı Yol-İş Sendikası'na hukuk danışmanlığı yaptı. 1992'deki emekliliğiyle birlikte kendini tamamen yazarlığa adadı.
Edebiyat Anlayışı ve Yapıtları
Bener'in edebiyatla ciddi buluşması 1950 yılına uzanır. New York Herald Tribune ve Yeni İstanbul gazetelerinin ortaklaşa düzenlediği uluslararası hikâye yarışmasında "Dost" adlı öyküsüyle üçüncülük kazandı. 1952'den itibaren Seçilmiş Hikâyeler, Varlık, Yeditepe ve Dönem dergilerindeki yayınlarıyla adını duyurdu; sonraki yıllarda Gergedan, Argos ve Gösteri dergilerinde de yer aldı.
Yazarlık anlayışının merkezinde dil ve anlatım biçimi yer alırdı; edebiyatı öncelikle bu iki unsurun sınavı olarak gördü. Konuşma dilini yoğunlaştırarak kullanan Bener'in metinleri, okunduğunda hem biçim hem anlam düzeyinde bir süreklilik kazanır. İnsan iç dünyası ve bilinçaltının karmaşasına yönelen öykülerinde gündelik yaşamın ayrıntıları ile ruh çözümlemeleri iç içe geçer. Toplumsal, bireysel ve cinsel sorunları dışsal bir anlatımla değil, içsel etkileriyle aktardı. Bu tutum zaman zaman "dış gerçekle yeterince uyum kuramıyor" itirazlarına yol açtıysa da özgün sesini hiç yitirmedi. Ölüm izleği yapıtlarının hemen her köşesine siner; genç yaşta kaybettiği ilk eşi ve bebeğinin bu karanlık temayı besleyen acı bir kaynağı olduğu bilinir.
Başlıca yapıtları:
- Öykü: Dost (1952), Yaşamasız (1957), Siyah-Beyaz (1993), Mızıkalı Yürüyüş (1997), Kara Tren (1998), Kapan (2001)
- Oyun: Ihlamur Ağacı (1962), İpin Ucu (1980)
- Roman: Buzul Çağının Virüsü (1984), Bay Muannit Sahtegi'nin Notları (1991)
Aldığı ödüller arasında Türk Dil Kurumu Tiyatro Armağanı (1963, Ihlamur Ağacı), Abdi İpekçi Tiyatro Armağanı (1981, İpin Ucu), Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü (1993) ve Yunus Nadi Yayımlanmamış Öykü Ödülü (1993, Siyah-Beyaz) sayılabilir. Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü Altın Madalyası da sahibidir. 2005 İstanbul Kitap Fuarı Onur Yazarı seçilen Bener bu ödülü bizzat alamadı; 31 Mayıs 2005'te Ankara'da 83 yaşında hayatını kaybetti. Ödül, eşi Ayşe Bener tarafından kabul edildi.