Türk edebiyatında İkinci Yeni hareketinin en özgün seslerinden biri olan şair, gazeteci, oyuncu ve çevirmen Üulkü Tamer, 20 Şubat 1937 tarihinde Gaziantep'te doğdu. Çocukluk dönemini ve ilk eğitim yıllarını doğduğu bu tarihi kentte geçiren yazar, ortaöğrenimini tamamlamak üzere İstanbul'a gitti. Burada dönemin nitelikli eğitim kurumlarından Robert Kolej'e girdi ve 1958 yılında bu okuldan başarıyla mezun oldu. Lise yıllarında edebiyat dünyasında adım atan yazar, tiyatro oyunculuğundan yayın yönetmenliğine uzanan geniş bir yelpazede iz bıraktı. Kendine has yalın diliyle edebiyatımızda derin izler bırakan usta sanatçı, akciğer kanseri mücadelesinin ardından 1 Nisan 2018'de Muğla'nın Bodrum ilçesindeki evinde hayata gözlerini yumdu.
Edebiyata İlk Adım ve İkinci Yeni Esintisi
Yazın dünyasına henüz lise sıralarındayken adım atan Üulkü Tamer'in ilk şiirleri çeşitli edebiyat dergilerinde okurla buluştu. İlk çalışması olan 'Dünyanın Bir Köşesinden Lucia', 1954 yılında Avni Dökmeci yönetimindeki Kaynak dergisinde basıldı. Robert Kolej'de ünlü tiyatrocu Genco Erkal ile sınıf arkadaşı olan genç yetenek, lise mezuniyetinden sonra eğitimine Gazetecilik Enstitüsünde bir süre daha devam etti. Yazınsal serüvenini kesintisiz sürdüren Tamer, 1954'ten itibaren Kaynak, Pazar Postası, Yeditepe, Yeni Dergi, Papirus ve Sanat Olayı gibi dönemin prestijli dergilerinde boy gösterdi. İlk şiir kitabı 'Soğuk Otların Altında'yı 1959'da çıkardı. 1950'li yıllarda Türk şiirinde fırtınalar estiren İkinci Yeni akımının önde gelen isimleri arasında yerini aldı. Akımın temel nitelikleri olgunlaştıktan sonra bu çizgiye katılsa da kendine has üslubuyla gruptan ayrıştı. Süssüz, sade ve oldukça berrak söleyiş biçimiyle geniş kitlelerin ilgisini çekmeyi başardı.
Çok Yönlü Bir Sanat Kariyeri ve Yayıncılık Yılları
Üulkü Tamer yalnızca şiirleriyle değil, kültür hayatının pek çok farklı alanındaki üretkenliğiyle de ön plana çıktı. 1963 yılında yazar Tomris Uyar ile hayatını birleştiren şair, bir yıl süren bu evliliğin ardından boşandı. Sanatçı, 1964 ile 1968 yılları arasında oyunculuk yaparak tiyatro sahnelerinde de kendini gösterdi. Edebiyat yayıncılığı alanında uzun yıllar önemli görevler üstlendi. Milliyet Yayınları'nda danışman-editör sıfatıyla çalıştıktan sonra Milliyet ve Karacan Yayınları'nın yönetimini üstlendi. Çocuk edebiyatına katkı sunmak amacıyla Milliyet Çocuk dergisini, kültür dünyası için ise Sanat Olayı dergisini yayın hayatına kazandırdı. Bu dönemde çevirmenlik faaliyetlerine de ağırlık veren usta kalem, ömrü boyunca yetmişten fazla kitabı Türkçeye kazandırdı. Özellikle tiyatro dünyasına büyük katkılar sağladı. Euripides, William Shakespeare, Anton Çehov, Bertolt Brecht, Arthur Miller, Eugene Ionesco, John Steinbeck, T. S. Eliot ve Henrik Ibsen gibi dev isimlerin otuzdan fazla oyununu Türkçeye çevirdi. Bu çeviriler özel tiyatrolar tarafından sıklıkla sahnelendi.
Toplumsal Duyarlılık, Anılar ve Ödüller
Şairin imge dünyasında derin acılar ve insani trajediler keskin bir mizahi ve ironik dille harmanlanmıştır. Özellikle 1970'li yıllardan sonra Tamer'in şiirlerinde toplumsal duyarlılıklar ve sosyal temalar daha belirgin şekilde kendisini hissettirmeye başladı. 1986 yılında gelindiğinde, o güne dek yayımladığı yedi şiir kitabını 'Yanardağın Üstündeki Kuş' adlı tek bir ciltte toplayarak okuyucuya sundu. Şiir dışında öykü ve anı türünde de eserler verdi. Gaziantep esintileri taşıyan 'Alleben Öyküleri' 1991'de, 'Alleben Anıları' ise 1997'de yayımlandı. Kendi geçmişine ayna tuttuğu 'Yaşamak Hatırlamaktır' adlı anı kitabı 1998'de, oyunculuk yıllarına odaklanan 'Bir Gün Ben Tiyatrodayken' ise 2003'te okurla buluştu. Hazırladığı zengin şiir antolojileriyle edebiyat hafızasına katkı sunan usta yazar, kariyeri boyunca prestijli ödüller kazandı.
Edebiyat dünyasında kazandığı bazı önemli ödüller şu şekilde sıralanabilir:
- Edith Hamilton'dan çevirdiği Mitologya eseriyle 1965 Türk Dil Kurumu Çeviri Ödülü
- İçime Çektiğim Hava Değil Gökyüzüdür adlı yapıtıyla 1967 Yeditepe Şiir Ödülü
- Çeviri alanındaki üstün başarıları nedeniyle 1979'da Macaristan Halk Cumhuriyeti tarafından verilen Endre Ady Ödülü
- Alleben Öyküleri adlı öykü kitabı ile 1991 Yunus Nadi Ödülü
- Bir Adın Yolculuktu adlı şiir kitabıyla 2014 Melih Cevdet Anday Şiir Ödülü