Genco Erkal, 28 Mart 1938’da İstanbul Taksim’de dünyaya geldi. Babası Reşat, annesi Nebahat Erkal olan sanatçının Ferit Erkal adlı bir kardeşi vardır. Lþse eğitimini Robert Kolej’de tamamladıktan sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Psikoloji bölümünden mezun oldu. Öğrenci yıllarında başlayan tiyatro tutku su, onu Türkiye’nin en uzun soluğlu sahne insanlarından biri yapacaktı. 31 Temmuz 2024’te İstanbul’da 86 yaşında hayata gözlerini yumdu.
Sahnenin İçindeki Oluşum Yılları
1957’de Genç Oyuncular Amatör Topluluğu’nun kurucuları arasında yer alan Erkal, mesleğine adım attığı ilk yıllarda Kenterler, Arena, Gülriz Sururi–Engin Cezzar ve AST gibi önde gelen tiyatro topluluklarında oyuncu ve yönetmen olarak görev yaptı. 1962’de Asena Tiyatrosu’nda Jaroslav Haşek’in kaleme aldığı “Aslan Asker Ŝvayk” oyunundaki rolyle İlhan İskender Ödülü’nü kazanarak ilk büyük takdiri aldı. Bu dönem, onu 1969’da kendi dünyasını kurmaya yöneltti.
1969’da tek başına kurucu olduğu Dostlar Tiyatrosu, yıllarca Türk tiyatrosunun entelektüel kalbinde attı. Bu çatı altında Maksim Gorki, Bertolt Brecht, Jean-Paul Sartre, Peter Weiss, Vaclav Havel ve John Steinbeck gibi dünya edebiyatının ağır isimlerinin yanı sıra Aziz Nesin, Haldun Taner, Nazım Hikmet, Can Yücel ve Behıç Ak gibi Türk yazarların oyunlarını hem sahneledi hem de rol aldı. Roman, öykü ve şiirden tiyatroya uyarlamalar yapması onun sahneyi bir anlatı atasözü gibi kullandığını gösterir.
Unutulmaz Roller ve Büyük Ödüller
Erkal’ın adıyla büytüeyen roller arasında Gogol’ün “Bir Delinin Hatıra Defteri”, Brecht’in “Galileo” ve Maxwell Anderson’ın “Yalınayak Sokrates” başa çıkar. Nazım Hikmet uyarlamaları “Kerem Gibi” ile Can Yücel’in “Can”ı da seyircinin belleğinde derin izler bıraktı. 2007-2008 sezonunda yazdığı ve yönettiği “Sivas ’93” adlı belgesel tiyatro oyunu, 1993 Madımak katliamını sahneye taşıyarak hem Türkiye’de hem Avrupa’da gösterildi; Pertevniyal Lisesi tarafından 2008’in en iyi tiyatro ödülüne layık görüldü.
Sinema dünyasıyla ilişkisi de kat man katmandır. Ali Özgentürk’ün “At” (1982) ve Zeki Ökten’in “Faize Hücum” (1983) filmlerindeki baş rolleriyle Antalya Film Festivali’nde ard arda iki kez Altın Portakal kazandı. Erden Kıral’ın “Hakkâri’de Bir Mevsim” (1982) ve Fehmi Yaşar’ın “Camdan Kalp” (1990) filmlerinde de baş rol üstlendi. 2010’da Çağan Irmak imzalı “Prensesin Uykusu”nda da seyirciyle buluştu.
1993-1998 yılları arasında Paris’te ve Avignon Festivali’nde Franşızca oynayan Erkal, “Sevdalı Bulut”, “Où vas-tu Jérémie?” ve Paulo Coelho’nun “Simyacı”ı da dahil üç Fransız yapımında rol aldı. 2009’da kazandığı Aydın Doğan Tiyatro Ödülü’nün 50 bin liralık bedelini Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği’ne bağışladı; bu davranış, değerlerini sanatıyla büytest eden bir insan portresini ortaya koydu.
Aile Hayatı ve Son Yıllar
Erkal, 1974’te tiyatro sanatçısı Zeynep Tedü ile evlendi; çift 1977’de ayrıldı. Bu evlilikten Ayşe Erkal (d. 1975) dünyaya geldi. Kurucusu olduğu Dostlar Tiyatrosu’nun sanat yönetmenliğini uzun yıllar sürdüren oyuncu, 3 Eylül 2022’de Kuzey Kıbrıs’ta “Şahdamarım” oyununu sergilerken sahnede aniden rahatsızlandı ve hastaneye kaldırıldı. Bir süredir kan kanseriyle mücadele eden Genco Erkal, 31 Temmuz 2024’te İstanbul’da yaşamını yitirdi. Arkasında on yıllara yayılan dev bir eser kalanı bıraktı; Türk tiyatrosunun hafızasında kaldı.