Venedik Cumhuriyeti'nin altın çağında yetişen Gentile Bellini, Rönesans döneminde fırçasıyla tarihe yön vermiş İtalyan bir ressamdır. Sanatçı, 1429 yılında Venedik sınırlarında ressam bir ailenin ilk çocuğu olarak doğmuştur. O dönemde İtalyan yarımadasında tek bir devlet yerine birçok kent krallığı bulunuyordu. Bu yapılar arasında kuzeydoğuda yer alan Venedik Cumhuriyeti en güçlü aktörlerden biriydi. Böylesi bir siyasi ve kültürel atmosfere doğan Bellini, özellikle Osmanlı Padişahı Fatih Sultan Mehmed portresiyle adını dünya sanat tarihine yazdırmıştır. Ailesinin atölyesinden çıkan bu deha, hem Venedik sokaklarını hem de dönemin ünlü şahsiyetlerini tuvale aktarmıştır.
Ressam Bir Ailenin Yetenekli Mirasçısı
Gentile Bellini, sanatçı bir ailede yetişti. Annesi Anna Rinversi ve ressam babası Jacopo Bellini'nin gözetiminde, babasının atölyesinde yetişti. Kardeşi Giovanni Bellini de başarılı bir ressamdı. Gentile, yeteneğiyle kısa sürede dikkat çekti. Sanatçı, 1469 senesinde İmparator III. Frederick tarafından Venedik ve Palatine kontluğu ünvanına layık görülerek onurlandırıldı. Bu prestijli başarının peşinden 1474 yılında, ünlü Doge'lar Sarayı'ndaki resimlerin restorasyon ve bakım işleriyle görevlendirildi.
Bellini'nin resim kültürü genel olarak Venedik manzaraları, bölgesel konular ve ünlü portrelerle sınırlı kalmıştı. Torino'daki Sabauada Galerisi'nde yer alan ve geçmişte San Giovanni Kilisesi için üretilen, Bakire Meryem'in yaşamından kesitleri konu alan bu dini tablolar, usta sanatçının sanat dünyasınca bilinen en erken tarihli çalşmaları olarak kabul görmektedir. 1469 tarihli III. Ferdinand portresi ile bugòn kayıp olan 1472 yılına ait Kardinal Bessarion portresi de sanatçının ünlü portre çalşmaları arasındadır. Doge Francesco Foscari ile Andre Vendramin portreleri ise figürlerin tamamen profilden yansıtıldığı erken dönem ürünleridir.
İstanbul Yolculuğu ve İkonik Fatih Portresi
Ressamın kariyerindeki en büyüt dönüm noktası, Venedik Cumhuriyeti ile Osmanlı Sarayı arasındaki sanatsal ilişki olmuştur. Fatih Sultan Mehmed'in bizzat yaptığı davet üzerine Bellini, Eylül 1479 ayında İstanbul'a ayak bastı. İstanbul, ressam için bambaşka bir ufuktu. Sarayda ağırlanan ünlü ressam, 25 Kasım 1480 tarihinde bitirdiği en meühur çalışması olan Fatih portresini tamamladı. Bugün Londra'daki Victoria ve Albert Müzesi National Gallery koleksiyonunda yer alan bu göz alıcı tablo, 25 Haziran 2020'de Christie's müzayede evinde yapılan açık artırmada 770 bin sterline satıldı. Tablo, Christie's müzayede evinde açık artırmaya sunuldu. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoşlu, sosyal medya üzerinden bu çalşmayı satın aldıklarını kamuoyuna duyurdu. İBB, vergi ve aracı komisyonlarıyla birlikte tablo için toplamda 982 bin sterlin (yaklaşık 8 milyon 366 bin Türk Lirası) ödedi. İstanbul macerasından sonra sanatçının Mısır'a ve bazı Orta Doğu ülkelerine de gittiği düşünülmektedir.
Portre Sanatındaki Evrim ve Olgunluk Çalşmaları
Gentile Bellini'nin portre üslubunda yaşanan gelişim, Kıbrıs Kraliçesi Catherine Cornaro'nun Portresi'nde belirgin şekilde görülür. Sanatçı bu eserinde, tam profil görüntüden yüzün üçte ikisini yansıtan yenilikçi bir bakış açısına geçiş yapmıştır. Bu durum, Antonello da Messina etkisine bağlanır. Lorenzo Giustiniani ve Fatih portreleri doruk noktasıdır.
Sanatçının ömrünün son demlerine yaklaştığı 1496 ile 1501 yılları arasındaki verimli dönemde, Scuola di San Giovanni kurumu için özel olarak tasarladığı büyük boyutlu üç tablodan oluşan görkemli resim serisi, onun yaratıcılığının en özel kanıtlarındandır. Bugün Venedik Akademisi'nde yer alan bu seri, Kutsal Çarmıhın Mucizeleri konusunu işlemektedir. Resimlerde yoğun biçimde işlenen kutsal temalara karşın, eserlerin tasarlanmasındaki asıl büyük gaye, o dönem Venedik'inin büyüleyici tarihi sokak manzaralarını ve şehrin nüfuzlu asilzadelerini olabildiğince gerçekçi bir üslupla canlandırıp ölümsüz kılmaktı. Kompozisyonları sade ve düz yapıda olsa da, zengin renkleri ve yüksek düzeydeki perspektif arayışı derin bir etki bırakır. Bu serideki çalşmalar şunlardır:
- Kutsal Haçın Kalıntılarının San Marco Alanı'ndan Törenle Geçirilişi (1496)
- San Lorenzo Köprüsü'nde Kutsal Haç Mucizesi (1500)
- Pietro de' Ludovici'nin Mucizeyle İyileşmesi (1501)
Gentile Bellini'nin son çalşması olan Aziz Markos'un İskenderiye'deki Vaazı yarım kalmıştır. Ressam, 23 Şubat 1507 tarihinde Venedik'te 78 yaşında vefat ettiğinde bu eseri kardeşi Giovanni Bellini tamamlamıştır. Ne yazık ki, Doge Sarayı'ndaki en göz alıcı eserleri 1577 yılındaki büyük yangında yok olmuştur.